Masło kakaowe nierafinowane

Opis

Masło kakaowe jest naturalnym tłuszczem roślinnym pozyskiwanym z nasion kakaowca (Theobroma cacao) w procesie mechanicznego tłoczenia miazgi kakaowej. Stanowi jadalną, aromatyczną bazę do produkcji czekolady i wyrobów cukierniczych, a jednocześnie od lat jest cenionym surowcem w kosmetyce oraz farmacji. W temperaturze pokojowej występuje w formie stałej, jednak topi się już w okolicach 34°C, czyli nieco poniżej temperatury ludzkiego ciała. Dzięki temu łatwo rozpuszcza się w kontakcie ze skórą i bywa wykorzystywane m.in. jako baza czopków farmaceutycznych (topnieje po aplikacji, uwalniając substancje aktywne). Nierafinowana (niedeodoryzowana) postać masła kakaowego zachowuje swój naturalny, zapach kakao oraz złocisto-żółtą barwę – cechy pożądane w produktach ekologicznych i ręcznie wytwarzanych.

Głównymi składnikami masła są trójglicerydy kwasów tłuszczowych, ok. 60% kwasów nasyconych (głównie kwas stearynowy 34% i palmitynowy 26%) oraz 40% kwasów nienasyconych (przede wszystkim kwas oleinowy 34% omega‑9 i linolowy 3% omega‑6). Taka unikalna kompozycja sprawia, że masło jest stałe w temperaturze pokojowej, a jednocześnie łatwo się topi na skórze. Masło kakaowe zawiera ponadto naturalne przeciwutleniacze (witaminę E, polifenole) oraz śladowe ilości związków takich jak teobromina i kofeina (znacznie mniej niż proszek kakaowy).

Dzięki wysokiej zawartości nasyconych tłuszczów i antyoksydantów masło kakaowe jest jednym z najbardziej stabilnych tłuszczów roślinnych. Charakteryzuje się dużą odpornością na jełczenie – prawidłowo przechowywane zachowuje świeżość nawet 5 lat.

Dlaczego lubimy?

Masło kakaowe ma naturalny zapach czekolady, który uprzyjemnia przygotowanie i stosowanie kosmetyków. Nadaje produktom delikatny kakaowy aromat i kremowy odcień. Bogactwo kwasów tłuszczowych sprawia, że masło intensywnie odżywia i regeneruje skórę. Wnika w warstwę rogową naskórka, poprawiając jej miękkość i elastyczność. Skóra po jego użyciu staje się gładsza i bardziej sprężysta. Tworzy na powierzchni skóry delikatny film okluzyjny, który zapobiega odparowywaniu wody (ogranicza TEWL – transepidermalną utratę wody) i chroni przed czynnikami zewnętrznymi. Dzięki temu skóra pozostaje nawilżona na dłużej. Masło kakaowe świetnie zabezpiecza też usta przed spierzchnięciem czy dłonie przed mrozem.

Jest to składnik bardzo trwały – nie jełczeje szybko, co przedłuża trwałość domowych kosmetyków. Nie wymaga przechowywania w lodówce, ma długi termin przydatności i jest wydajne.

Masło kakaowe można używać do wielu różnych typów produktów – od kremów i balsamów, przez pomadki do ust, aż po mydła w kostce i kule do kąpieli. Dobrze współgra z innymi masłami i olejami, poprawiając konsystencję i właściwości aplikacyjne kosmetyków.

Jest to surowiec biozgodny ze skórą – zazwyczaj nie powoduje podrażnień ani alergii. Masło kakaowe jest na tyle bezpieczne i delikatne, że stosuje się je nawet przy bardzo wrażliwej, atopowej skórze, a także w produktach dla dzieci.

Dla kogo, do czego?

Skóra bardzo sucha, szorstka, odwodniona

Masło kakaowe polecane jest przede wszystkim osobom z suchą i popękaną skórą, wymagającą intensywnego natłuszczenia. Zapobiega dalszemu wysuszaniu, likwiduje uczucie ściągnięcia i łuszczenie. Świetnie sprawdza się na suchych łokciach, kolanach czy spierzchniętych dłoniach.

Skóra wrażliwa i alergiczna

Dzięki temu, że jest to czysty, naturalny tłuszcz pozbawiony dodatków, masło kakaowe rzadko wywołuje reakcje uczuleniowe czy podrażnienia. Mogą po nie sięgać osoby o skórze wrażliwej, skłonnej do alergii – np. w formie prostych balsamów z minimalną ilością składników.

Skóra dojrzała, mało elastyczna

Osoby o skórze tracącej jędrność i elastyczność docenią masło kakaowe za jego właściwości uelastyczniające i wygładzające. Systematyczne stosowanie pomaga wzmocnić barierę lipidową skóry i może poprawić jej ogólny wygląd, przyczyniając się do spłycenia drobnych zmarszczek. (Popularne jest stosowanie masła kakaowego w celu zapobiegania rozstępom w ciąży – jednak badania wskazują, że nie zapobiega ono rozstępom skuteczniej niż zwykły krem nawilżający.)

Pielęgnacja ust i miejscowo spierzchniętej skóry

Masło kakaowe wspaniale działa jako naturalny balsam do ust – tworzy ochronną warstwę, zabezpiecza przed wiatrem i mrozem, zmiękcza spierzchnięte wargi. Nadaje się także do miejscowego stosowania na bardzo suche partie skóry (np. skórki przy paznokciach, pięty, popękana skóra dłoni).

Włosy suche, zniszczone

W formie masek lub odżywek masło kakaowe pomaga ujarzmić suche i łamliwe włosy. Nadaje im blask i miękkość, zapobiega puszeniu. Szczególnie polecane do zabezpieczania suchych końcówek włosów (w duecie z lżejszymi olejami, aby uniknąć nadmiernego obciążenia).

Dla entuzjastów DIY i kosmetyków naturalnych

Masło kakaowe jest idealnym surowcem dla osób tworzących własne kosmetyki. Jest stosunkowo łatwe w użyciu – można je roztopić i mieszać z innymi olejami oraz dodatkami. Wprowadza do formulacji przyjemny zapach i twardość, a przy tym stabilizuje produkt (działa jak naturalny konserwant dzięki antyoksydantom).

Właściwości

Emolientowe działanie i ochrona bariery skórnej

Masło kakaowe działa jak klasyczny emolient – natłuszcza skórę i tworzy na jej powierzchni ochronny film zapobiegający utracie wody. Badania kliniczne potwierdzają, że preparaty zawierające masło kakaowe znacząco zwiększają nawilżenie skóry i zmniejszają transepidermalną utratę wody (TEWL). Innymi słowy, skóra utrzymuje lepszy poziom wilgoci, co sprzyja jej miękkości i zdrowiu. Masło kakaowe uzupełnia też ubytki lipidów w warstwie rogowej naskórka, wzmacniając naturalną barierę ochronną skóry.

Właściwości przeciwutleniające (anti-aging)

Tłuszcz kakaowy zawiera naturalne przeciwutleniacze – m.in. witaminę E oraz związki polifenolowe – które neutralizują wolne rodniki i chronią komórki skóry przed stresem oksydacyjnym. Dzięki temu masło kakaowe może opóźniać procesy starzenia się skóry, takie jak powstawanie zmarszczek czy utrata jędrności. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że ekstrakt z masła kakaowego posiada umiarkowaną zdolność hamowania peroksydacji lipidów (utleniania tłuszczów), co sugeruje jego potencjał w ochronie skóry przed uszkodzeniami wywołanymi np. promieniowaniem UV czy zanieczyszczeniami. Formuły kosmetyczne z masłem kakaowym są więc często wykorzystywane w produktach przeciwstarzeniowych i regenerujących.

Łagodzenie podrażnień i właściwości kojące

Masło kakaowe od dawna stosowane jest jako środek kojący skórę suchą i podrażnioną. Jego bogata, natłuszczająca konsystencja przynosi ulgę przy szorstkości, świądzie czy stanach zapalnych spowodowanych nadmiernym przesuszeniem. W praktyce dermatologicznej preparaty z masłem kakaowym bywają używane pomocniczo przy łagodzeniu zmian łuszczycowych czy egzemy (choć samo masło nie leczy przyczyn tych schorzeń, to natłuszcza i zmniejsza dyskomfort). Doniesienia wskazują również, że miejscowe stosowanie produktów kakaowych (np. past z kakao) może zmniejszać stan zapalny skóry poprzez obniżenie produkcji cytokin prozapalnych. Chociaż masło kakaowe zawiera tylko niewielkie ilości polifenoli w porównaniu z proszkiem kakaowym, to nawet te śladowe składniki oraz obecne fitosterole mogą korzystnie wpływać na procesy gojenia drobnych uszkodzeń naskórka i łagodzenie zaczerwienień.

Brak właściwości drażniących, wysoka tolerancja skóry

Z punktu widzenia dermatologicznego masło kakaowe jest składnikiem bardzo dobrze tolerowanym przez skórę. Testy aplikacyjne wykazują, że nie powoduje podrażnień ani uczuleń u większości osób. Dzięki temu stosowane jest w preparatach dla niemowląt, kobiet w ciąży czy osób o skórze atopowej. Jako tłuszcz roślinny nie zawiera też potencjalnie drażniących substancji aktywnych – jest inertne, pełni głównie funkcje ochronno-pielęgnacyjne. W odróżnieniu od surowego kakao, masło kakaowe praktycznie nie zawiera kofeiny ani teobrominy, więc nie wywołuje efektów pobudzających ani uczuleń typowych dla alergii na czekoladę. To czyni je bezpiecznym komponentem nawet dla bardzo wrażliwych użytkowników.

Zastosowanie (przykłady)

Masło kakaowe jest niezwykle wszechstronne – można je stosować w różnych formułach kosmetycznych.

• Kremy do twarzy: zazwyczaj 2–5% masła kakaowego jako dodatek odżywczy i ochronny. Taka ilość poprawia właściwości nawilżające kremu i jego konsystencję. W kremach silnie natłuszczających (np. na noc, do cery bardzo suchej) stężenie masła można zwiększyć do ok. 10%, jednak dla cery tłustej zwykle zaleca się unikać dodawania masła kakaowego lub utrzymywać jego udział na bardzo niskim poziomie.
• Balsamy i masła do ciała: 5–15% w emulsjach do ciała (balsamach nawilżających) – dodatek masła kakaowego wzbogaci formułę w składniki odżywcze, nada jej gęstość i ułatwi rozprowadzanie. W gęstych masłach do ciała typu body butter (produktach bezzwodnych) masło kakaowe może stanowić bazę nawet 20–50% całego składu, w połączeniu z innymi masłami i olejami. Czyste, 100% masło kakaowe również bywa stosowane bezpośrednio na skórę (wystarczy rozgrzać odrobinę w dłoniach), choć ze względu na twardość nie jest tak wygodne w aplikacji – lepiej sprawdza się w mieszankach.
• Balsamy i pomadki do ust: 10–30% masła kakaowego typowo zawierają odżywcze balsamy do ust i pomadki ochronne. Masło kakaowe nadaje im odpowiednią twardość (pomadka nie roztapia się zbyt łatwo w kieszeni), a przy aplikacji topnieje i tworzy ochronną warstwę na wargach, zapobiegając ich wysychaniu i pękaniu. Dzięki niemu produkty do ust zyskują też naturalny, lekko czekoladowy posmak i aromat.
• Kremy do rąk i stóp: 5–20% – w bogatych, regenerujących kremach do spierzchniętych dłoni czy suchych stóp często wykorzystuje się masło kakaowe w znaczącej ilości (np. 10–15%), co zapewnia intensywne natłuszczenie i ochronę przed czynnikami zewnętrznymi. Masło to tworzy na skórze warstwę okluzyjną, zabezpieczającą przed mrozem, wiatrem oraz utratą wilgoci. W lżejszych, szybciej wchłaniających się kremach do rąk stosuje się niższe stężenia (~5%), aby uniknąć uczucia lepkości.
• Mydła w kostce (metoda na zimno): zazwyczaj 5–15% wszystkich tłuszczów w recepturze mydła stanowi masło kakaowe. Dodatek ten zwiększa twardość i trwałość kostki mydła oraz wpływa na kremowość piany. Ważne jest jednak, by nie przesadzać z ilością – zaleca się, by masło kakaowe stanowiło maksymalnie ok. 15% tłuszczów użytych do wyrobu mydła. Większe stężenia mogą skutkować zbyt kruchym, łamliwym mydłem (kostka może pękać podczas schnięcia i użytkowania z uwagi na wysoki udział nasyconych tłuszczów).
• Odżywki i maski do włosów: 2–10% masła kakaowego jako dodatek do odżywek i masek polecanych do włosów suchych, wysokoporowatych i zniszczonych. Masło pomaga zatrzymać wilgoć we włosach i nadać im blask. Ze względu na stałą konsystencję, w produktach do włosów zwykle łączy się je z bardziej płynnymi olejami (arganowym, jojoba, kokosowym itp.) w celu łatwiejszej aplikacji. W domowych kuracjach typu olejowanie włosów można zastosować czyste roztopione masło kakaowe jako maskę przed myciem – lecz najlepiej zmieszać je np. z olejem rycynowym czy oliwą, by równomiernie pokryło pasma. Po zabiegu włosy należy umyć szamponem.

Zalecenia formulacyjne

• Roztapianie masła: Masło kakaowe jest twarde i topi się w stosunkowo niskiej temperaturze. Najbezpieczniej roztapiać je w kąpieli wodnej – w temperaturze 40–50 °C (wystarczy, by stało się płynne). Unikaj bezpośredniego podgrzewania na dużym ogniu, ponieważ łatwo przegrzać tłuszcz. Wysokie temperatury mogą pozbawić masło części cennych substancji (np. witaminy E) i wpłynąć na jego aromat. Masło należy podgrzewać tylko do momentu rozpuszczenia wszystkich grudek – nie gotować. Dla wygody dozowania masło kakaowe warto pokruszyć na małe kawałki (lub używać dostępnego w formie pastylek/gryzek) – rozpuści się szybciej i równomierniej.
• Mieszanie z innymi składnikami: Masło kakaowe dobrze komponuje się z innymi tłuszczami. W formulacjach bezwodnych (balsamy, pomadki) zazwyczaj łączy się je z miększymi masłami (shea, mango) lub płynnymi olejami (kokosowym, migdałowym, jojoba itp.), aby uzyskać kremową konsystencję łatwiejszą w aplikacji. Ponieważ samo masło kakaowe jest dość twarde, dodatek płynnego oleju zmiękcza produkt, a jednocześnie masło nadaje mu stabilności i podnosi temperaturę topnienia (ważne np. w sztyftach do ust, żeby się nie rozpływały). Dobrze łączy się też z woskami – np. wosk pszczeli w połączeniu z masłem kakaowym da bardzo solidny, ochronny balsam. Należy jednak pamiętać, że obie te substancje są twarde, więc wymagają zbalansowania większą ilością olejów płynnych, by produkt końcowy nie był zbyt zbity.
• Dodawanie do emulsji (kremów): W recepturach zawierających fazę wodną (kremy, balsamy) masło kakaowe wchodzące w skład fazy olejowej trzeba rozpuścić razem z innymi olejami i emulgatorami. Upewnij się, że masło całkowicie się rozpuściło, zanim połączysz fazę olejową z wodną – w przeciwnym razie w gotowym kremie mogą pozostać drobne grudki stałego masła. Po zrobieniu emulsji (po połączeniu z wodą) warto mieszać produkt do początku fazy stygnięcia, aby masło kakaowe nie wytrąciło się w postaci kryształków.
• Unikanie ziarnistości (polimorfizm tłuszczu): Masła zawierające dużo nasyconych kwasów (jak kakaowe i shea) miewają tendencję do krystalizowania w trakcie stygnięcia, co objawia się tzw. ziarnistością produktu (wyczuwalne grudki kryształków tłuszczu w balsamie). Aby temu zapobiec, unikaj bardzo powolnego stygnięcia czystego masła kakaowego. Dobrym trikiem jest schłodzenie świeżo zrobionego produktu szybciej – np. wstawienie pojemniczka z balsamem do lodowatej wody i mieszanie, aż zgęstnieje. Można też zastosować metodę temperowania masła kakaowego, analogiczną do temperowania czekolady – kontrolując temperaturę stygnięcia i ponownego podgrzania, aby uzyskać najstabilniejszą formę krystaliczną tłuszczu. W praktyce kosmetycznej rzadko jest to konieczne; zazwyczaj wystarcza dodatek innych olejów i unikanie trzymania produktu w zmiennej temperaturze, by zachować gładką konsystencję bez grudek.
• Z czym łączyć, a czego unikać: Masło kakaowe jest na tyle neutralnym surowcem, że nie ma szczególnych przeciwwskazań co do łączenia go z różnymi składnikami kosmetycznymi. Dobrze współgra z większością olejów, maseł, wosków, a także substancjami aktywnymi rozpuszczalnymi w tłuszczach (np. witaminami A, E, koenzymem Q10). Unikaj jedynie wysokich stężeń masła kakaowego w kosmetykach do twarzy przy cerze tłustej/trądzikowej, gdyż może to zwiększyć komedogenność produktu (ryzyko zapychania porów). Jeśli zależy Ci na korzystnych właściwościach masła kakaowego, ale obawiasz się obciążenia skóry, stosuj je w połączeniu z lżejszymi olejami niekomedogennymi (np. jojoba, słonecznikowym, z pestek winogron) – wówczas zbalansujesz formulację.
• Przechowywanie surowca: Przechowuj masło kakaowe w chłodnym, ciemnym miejscu, w szczelnie zamkniętym opakowaniu. Optymalna temperatura to 15–20 °C. Chroń je przed bezpośrednim światłem słonecznym i wysoką temperaturą – masło może się stopić już w 35°C, a powtarzające się cykle topnienia i krzepnięcia mogą negatywnie wpłynąć na jego strukturę (sprzyjają krystalizacji i utracie gładkiej konsystencji). Dobrze przechowywane, zachowa swoją jakość przez długi czas dzięki naturalnym przeciwutleniaczom zapobiegającym jełczeniu.

Toksykologia i bezpieczeństwo

Masło kakaowe jest jednym z najbezpieczniejszych i najłagodniejszych surowców kosmetycznych, co wynika z jego jadalnego charakteru oraz prostego, naturalnego składu. Poniżej najważniejsze kwestie dotyczące bezpieczeństwa:

• Nietoksyczne i jadalne: Jako tłuszcz pozyskiwany z nasion kakaowca masło kakaowe jest produktem spożywczym. Oznacza to, że nie jest toksyczne dla organizmu – wprost przeciwnie, stanowi składnik pożywienia (czekolady). W kosmetykach używamy go zewnętrznie, ale nawet przypadkowe spożycie niewielkiej ilości jest nieszkodliwe. W odróżnieniu od wielu syntetycznych dodatków, masło kakaowe jest całkowicie biodegradowalne i neutralne dla środowiska.
• Brak działania drażniącego: Masło kakaowe nie zawiera żadnych silnie aktywnych związków chemicznych ani substancji mogących wywoływać podrażnienia skóry. Testy dermatologiczne i badania aplikacyjne potwierdzają, że jest bezpieczne i łagodne dla skóry – nie powoduje zaczerwienień, pieczenia czy uczucia szczypania. Dlatego też bywa stosowane jako baza kremów dermatologicznych czy maści leczniczych (właśnie ze względu na swoją obojętność i zgodność ze skórą).
• Reakcje alergiczne: Czyste masło kakaowe bardzo rzadko wywołuje reakcje alergiczne. Większość osób uczulonych na czekoladę lub kakao reaguje na białka obecne w proszku kakaowym, a nie na sam tłuszcz kakaowy. Masło zawiera jedynie śladowe ilości białek i alkaloidów (teobrominy, kofeiny), więc ryzyko alergii kontaktowej jest minimalne. Niemniej osoby ze stwierdzoną alergią na kakao lub czekoladę powinny zachować ostrożność – najlepiej zrobić próbę uczuleniową, aplikując odrobinę masła na niewielki obszar skóry. Jeśli po 24 godzinach nie wystąpi reakcja (wysypka, świąd), można bezpiecznie stosować masło.
• Komedogenność: Wspomniany już wysoki udział nasyconych kwasów tłuszczowych wpływa na strukturę masła – jego cząsteczki są stosunkowo duże i mogą mechanicznie blokować pory skóry. W konsekwencji, u osób ze skłonnością do trądziku, nadmierne stosowanie masła kakaowego (zwłaszcza w czystej postaci lub w wysokim stężeniu w kremie) może prowadzić do powstawania zaskórników i niedoskonałości. Dlatego dla cery tłustej i trądzikowej zaleca się unikanie masła kakaowego lub stosowanie go sporadycznie na ograniczone partie (np. suche policzki, usta), obserwując reakcję skóry. Alternatywą jest wybieranie kosmetyków, w których masło kakaowe nie figuruje wśród pierwszych pozycji składu – wtedy jego ilość jest na tyle mała, że nie powinna zaszkodzić nawet cerze problematycznej.
• Bezpieczeństwo w ciąży i dla dzieci: Masło kakaowe uchodzi za bezpieczne dla kobiet w ciąży – często jest składnikiem balsamów na brzuch ciążowy czy kremów na rozstępy. Nie zawiera retinoidów ani innych potencjalnie teratogennych substancji, nie przenika do krwiobiegu na poziomie mogącym zaszkodzić płodowi. Jest również bezpieczne dla niemowląt i dzieci – np. w masłach do ciała dla niemowląt bywa składnikiem natłuszczającym skórę po kąpieli. Oczywiście zawsze należy obserwować, czy u malucha nie wystąpi reakcja alergiczna (co jest jednak wyjątkowo mało prawdopodobne).
• Brak substancji szkodliwych: Naturalne, czyste masło kakaowe nie zawiera żadnych dodatków chemicznych, konserwantów ani perfum, które mogłyby wpływać negatywnie na zdrowie. Nie ma w nim metali ciężkich (o ile pochodzi z pewnego źródła i nie jest zafałszowane innymi tłuszczami). W kosmetyce dopuszczone jest nawet do formuł leave-on (pozostających na skórze) w wysokich stężeniach, co potwierdza jego bezpieczeństwo.
• Fototoksyczność i światłoczułość: Masło kakaowe nie jest fototoksyczne – aplikacja na skórę nie powoduje zwiększenia wrażliwości na promienie UV. W przeciwieństwie do niektórych olejków eterycznych (np. cytrusowych), nie zawiera związków wywołujących reakcje pod wpływem słońca. Co prawda sam tłuszcz nie stanowi filtra UV (ma minimalny, znikomy faktor ochronny rzędu SPF 1-2), więc nie zabezpiecza przed poparzeniem słonecznym, ale też nie reaguje ze słońcem w sposób szkodliwy. Można więc bez obaw stosować masło kakaowe również w kosmetykach na dzień – zaleca się jednak równoczesne użycie kremu z filtrem przeciwsłonecznym, bo masło samo w sobie nie chroni przed UV.