Słownik terminów

Monoterpenowy eter cykliczny o świeżym, eukaliptusowym zapachu. Występuje w wielu surowcach aromatycznych i jest istotny przy ocenie profilu zapachowego oraz potencjału drażniącego kompozycji.

Enzym przekształcający testosteron w dihydrotestosteron (DHT). Termin występuje w literaturze dotyczącej skóry, włosów i gospodarki androgenowej.

Enzym 5-lipooksygenaza uczestniczący w szlaku przemian kwasu arachidonowego i powstawaniu leukotrienów. W słowniku pełni funkcję pojęcia biochemicznego pomocnego przy czytaniu materiałów źródłowych.

Skoncentrowany ekstrakt zapachowy otrzymywany z materiału roślinnego metodą ekstrakcji rozpuszczalnikowej, zwykle po oddzieleniu wosków. Ma pełniejszy, cięższy profil niż wiele olejków destylowanych i jest używany głównie w kompozycjach zapachowych.

Wchłonięcie substancji do krwiobiegu poprzez skórę (działanie ogólnoustrojowe, transdermalne). W kosmetyce zazwyczaj niepożądana - kosmetyk ma działać lokalnie, nie systemowo.

Termin ziołolecznictwa odnoszący się do substancji opisywanych jako wspierające adaptację organizmu do stresu. W słowniku ma charakter pojęcia z literatury, bez deklaracji działania produktu.

Termin pochodzący z ziołolecznictwa, odnoszący się do substancji wspomagających zdolność organizmu do przystosowania się do stresu i przywracania równowagi. W kontekście pielęgnacji mówi się metaforycznie o działaniu adaptogennym np. rytuałów czy składników, które obniżają odczuwanie stresu (poprzez działanie na zmysły) lub wzmacniają odporność skóry na czynniki zewnętrzne. Olej słonecznikowy w masażu działa pośrednio adaptogennie - pomaga ciału i umysłowi zrelaksować się i zregenerować.

Zjawisko fizyczne polegające na przyciąganiu i zatrzymywaniu cząsteczek (np. zanieczyszczeń, wody) na powierzchni ciała stałego. Glinki działają głównie przez adsorpcję - ich drobne cząstki mają dużą powierzchnię, do której "przyklejają się" toksyny, sebum itp. (dla uproszczenia w tekście mówimy często o "absorpcji", ale technicznie jest to w dużej mierze adsorpcja powierzchniowa).

Określenie historyczne i aromaterapeutyczne odnoszące się do zapachów kojarzonych ze zmysłowością, relaksem lub poprawą nastroju. Nie jest to kategoria techniczna ani deklaracja działania produktu.

Grupa kwasów organicznych, np. kwas mlekowy i glikolowy, stosowana w kosmetyce głównie do złuszczania naskórka i poprawy nawilżenia skóry.

Tradycyjny indyjski system medycyny i pielęgnacji, obejmujący m.in. zioła, dietę, masaż i rytuały. W słowniku termin pomaga rozumieć historyczny kontekst niektórych surowców.

Określenie odnoszące się do Ajurwedy, tradycyjnego indyjskiego systemu medycyny i pielęgnacji. W materiałach katalogowych powinno być używane jako kontekst historyczny lub kulturowy, nie jako deklaracja terapeutyczna.

Miara dostępności wody w produkcie dla procesów biologicznych. Wartość od 0 do 1 odpowiada 0-100% wilgotności względnej; im niższa aw, tym mniej wody dostępnej dla drobnoustrojów.

Klasa związków terpenowych zawierających grupę aldehydową (-CHO). Często odpowiadają za intensywne nuty cytrusowe, kwiatowe lub ziołowe i wymagają kontroli potencjału drażniącego w recepturze.

Związki organiczne zawierające grupę aldehydową (-CHO) przy łańcuchu alifatycznym. W kompozycjach zapachowych często odpowiadają za świeże, cytrusowe lub zielone nuty oraz wymagają kontroli potencjału drażniącego.

Związki zapachowe z grupy terpenów zawierające grupę aldehydową (-CHO). Często odpowiadają za intensywne nuty cytrusowe, ziołowe lub świeże i mogą zwiększać potencjał drażniący kompozycji.

Fragrance Allergen; składnik kompozycji zapachowej mogący wywołać reakcję alergiczną u niektórych osób. Do najczęstszych należą: Limonene (limonen), Linalool (linalol), Geraniol, Citral, Eugenol i inne. Prawo UE wymaga deklarowania ich na liście składników kosmetyku, jeśli występują powyżej określonych stężeń.

Monoterpenowy węglowodór o świeżym, sosnowym profilu zapachowym. Wpływa na lotność, nuty iglaste i leśny charakter kompozycji.

Alkohole tłuszczowe stosowane w kosmetykach jako emolienty, koemulgatory i składniki konsystencjotwórcze. Nadają produktom gęstość, kremowość i pomagają ograniczać utratę wilgoci ze skóry.

Fatty alcohols (np. cetyl, stearyl; stałe alkohole, działają jak emolienty, nieschnące)

Odnoszący się do allelopatii, czyli wpływu substancji wydzielanych przez rośliny na wzrost lub rozwój innych organizmów. Termin spotykany w botanice, rolnictwie i literaturze surowcowej.

Aloe vera (sok/żel z aloesu, nawilżający i łagodzący)

Autoimmunologiczna postać utraty włosów objawiająca się miejscowymi ogniskami wyłysienia. W słowniku termin ma charakter informacyjny i dermatologiczny.

Owoc drzewa Emblica officinalis, bogaty w witaminę C i antyoksydanty, tradycyjny surowiec ajurwedyjski o właściwościach odmładzających.

Zespół zmian związanych ze stopniowym obniżaniem poziomu androgenów u części starzejących się mężczyzn. W słowniku termin ma charakter informacyjny i nie odnosi się do działania surowców.

Termin farmakologiczny oznaczający działanie przeciwlękowe. W słowniku pojawia się wyłącznie jako pojęcie spotykane w literaturze, a nie jako obietnica działania surowca.

Termin odnoszący się do ograniczania aktywności androgenów albo ich receptorów. W słowniku ma charakter medyczno-biochemiczny i nie stanowi deklaracji działania surowca kosmetycznego.

Niszczący bakterie lub hamujący ich wzrost.

Termin farmakologiczny oznaczający działanie przeciwdepresyjne. W słowniku objaśnia pojęcie spotykane w literaturze i nie może być traktowany jako deklaracja działania surowca.

Substancja zmniejszająca krzepliwość krwi. Termin ma charakter medyczny i w słowniku służy do rozumienia ostrzeżeń bezpieczeństwa.

Antioxidative (antioxidant): dotyczący zapobiegania utlenianiu. W kontekście skóry oznacza neutralizowanie wolnych rodników i ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym, co spowalnia proces starzenia.

Substancja neutralizująca wolne rodniki lub hamująca procesy utleniania. Antyoksydanty chronią lipidy, komórki i składniki receptur przed stresem oksydacyjnym oraz degradacją.

Przeciwutleniacze, czyli związki ograniczające procesy utleniania. W recepturach mogą pomagać chronić składniki wrażliwe na tlen, światło lub temperaturę, ale ich skuteczność zależy od układu i stężenia.

Substancja zmniejszająca lub zapobiegająca pienieniu. W recepturze może być przydatna, gdy piana utrudnia mieszanie, dozowanie, nalewanie albo stabilną pracę produktu.

Określenie odnoszące się do ograniczania rozwoju mikroorganizmów na powierzchni skóry, błon śluzowych albo w produkcie. W materiałach technicznych wymaga doprecyzowania warunków badania, stężenia i zakresu działania.

Rozkurczowy; zmniejszający skurcze mięśni gładkich lub napięcie mięśni szkieletowych.

Zapobiegający gromadzeniu się ładunków elektrostatycznych, np. ograniczający elektryzowanie i „fruwanie” włosów.

Rodzina roślin selerowatych, dawniej określana jako baldaszkowate. Obejmuje m.in. marchew, pietruszkę, seler, koper, kolendrę, kminek i anyż. Przy surowcach aromatycznych informacja o rodzinie botanicznej pomaga rozumieć podobieństwa zapachowe, składnikowe oraz potencjalne reakcje krzyżowe.

Zaprogramowana śmierć komórki, czyli kontrolowany proces usuwania komórek przez organizm. Termin bywa używany w publikacjach biologicznych i toksykologicznych.

Praktyka pracy z zapachem i surowcami aromatycznymi, obejmująca m.in. dobór profilu zapachowego, nośnika, stężenia i sposobu użycia. W katalogu termin ma charakter informacyjny, nie medyczny.

Przyrząd do pomiaru aktywności wody w próbkach. Zazwyczaj działa na zasadzie higrometru lub punktu rosy - mierzy ciśnienie pary wodnej próbki i przelicza na aw. Użyteczny w kontroli jakości kosmetyków i surowców, by ocenić ryzyko mikrobiologiczne.

Grupa związków aromatycznych, z których część nadaje surowcom charakterystyczne niebieskie zabarwienie. W dokumentacji surowców termin pomaga rozpoznać pochodzenie barwy i profil składnikowy.

Naturalny związek chemiczny (meroterpen fenolowy) pozyskiwany z nasion babchi. Strukturalnie inny niż retinol, ale funkcjonalnie naśladuje jego działanie na skórę - stymuluje produkcję kolagenu, działa przeciwzmarszczkowo i przeciwtrądzikowo, nie powodując silnych podrażnień.

Określenie zapachu słodkiego, ciepłego, żywicznego lub lekko waniliowego. W perfumerii opisuje nuty kojarzone z żywicami, balsamami i cięższymi akordami bazy.

Ochronna warstwa na powierzchni skóry złożona z lipidów (sebum) i substancji nawilżających. Zapobiega nadmiernej utracie wody oraz chroni przed czynnikami zewnętrznymi. Olej słonecznikowy wzmacnia barierę hydrolipidową, uzupełniając lipidy międzykomórkowe w warstwie rogowej.

Ogół mechanizmów ochronnych skóry (fizycznych, chemicznych i immunologicznych) zapobiegających wnikaniu obcych substancji i utracie wody. Zlokalizowana przede wszystkim w warstwie rogowej naskórka.

Melt and Pour soap base; gotowa glicerynowa baza mydlana do roztopienia i wlania do formy, umożliwiająca tworzenie mydła bez prowadzenia reakcji zmydlania od podstaw.

Kationowa czwartorzędowa sól amoniowa używana w kosmetykach głównie jako kondycjoner i składnik wygładzający włosy. Mimo członu „sulfate” nie jest typowym detergentem siarczanowym.

Glinka pochodzenia wulkanicznego, bogata w montmorylonit. Silnie chłonie wodę i pęcznieje, dlatego jest używana w maskach, pastach, zawiesinach i produktach oczyszczających.

Rodzaj kwasu organicznego, w którym grupa karboksylowa jest oddzielona od grupy hydroksylowej dwoma atomami węgla. BHA są rozpuszczalne w tłuszczach; kwas salicylowy jest najpopularniejszym BHA w kosmetyce.

Fitosterol występujący w wielu olejach roślinnych i frakcjach niezmydlalnych. W recepturach jest istotny jako element profilu lipidowego i składnik wpływający na charakter surowca.

Surfaktant amfoteryczny używany jako współśrodek myjący. Pomaga łagodzić profil myjący, poprawia pienienie i może wpływać na lepkość układów z surfaktantami anionowymi.

Zdolność substancji lub materiału do rozkładu biologicznego przez mikroorganizmy na prostsze związki, takie jak CO₂, woda i biomasa.

Mikroorganizmy (bakterie, grzyby) potrafią rozłożyć taką substancję na prostsze, nieszkodliwe związki (CO₂, H₂O, biomasa). Im szybciej i pełniej coś jest biodegradowalne, tym mniejszą stanowi presję dla środowiska.

Dostępność biologiczna składnika po podaniu na skórę; odsetek dawki, który przeniknął w głąb i jest dostępny dla komórek docelowych. Wpływa na nią uwolnienie z formuły, przenikanie przez skórę i rozprowadzenie w warstwach skóry.

Struktura tworzona przez mikroorganizmy na powierzchni, otoczona warstwą substancji ochronnych. W kosmetyce pojęcie jest ważne przy higienie produkcji, konserwacji i ocenie ryzyka mikrobiologicznego.

Wilgotna tkanka wyściełająca m.in. jamę ustną, nos, przewód pokarmowy i inne jamy ciała. Jest zwykle bardziej wrażliwa na substancje drażniące niż nieuszkodzona skóra.

Zabieg kosmetyczny polegający na nałożeniu na ciało preparatu (np. maski z glinki, błota, alg) i owinięciu folią lub materiałem, aby zwiększyć penetrację składników i efekt ocieplenia. Stosowany przy kuracjach wyszczuplających, antycellulitowych, detoksykujących. W domu body wrapping można wykonywać np. folią spożywczą.

Składnik, który nie jest klasycznym konserwantem, ale wspiera skuteczność systemu konserwującego. Może działać przez obniżenie aktywności wody, zmianę środowiska receptury albo poprawę dostępności konserwantu.

Substancja utrzymująca stałe pH; w kosmetyce np. cytrynian sodu jako bufor utrzymujący pH ok. 4.

Substancja stabilizująca pH (zapobiegająca zmianom odczynu).

Rodzina botaniczna roślin, do której należą m.in. rodzaje Humulus (chmiel) i Cannabis (konopie). Rośliny te często zawierają terpeny o intensywnym zapachu. Ciekawostka: zarówno chmiel, jak i konopie są dwupienne (oddzielne rośliny męskie i żeńskie), a ich włókna były tradycyjnie wykorzystywane do wyrobu tkanin.

Skóra łącząca cechy różnych typów (najczęściej tłusta w strefie T - czoło, nos, broda - oraz normalna lub sucha na policzkach). Może jednocześnie doświadczać problemów cery tłustej (np. pryszcze w strefie T) i suchej (np. łuszczenie na policzkach). Wymaga zróżnicowanej pielęgnacji dopasowanej do poszczególnych partii twarzy.

Typ skóry o niedostatecznej produkcji naturalnych olejów (sebum). Jest matowa, szorstka w dotyku, często się łuszczy i bywa wrażliwa. Brakuje jej nawilżenia i lipidów, przez co łatwo ulega podrażnieniom. W pielęgnacji ważne jest dostarczanie jej emolientów i tworzenie warstwy ochronnej zapobiegającej utracie wody.

Typ skóry charakteryzujący się nadmiernym wydzielaniem sebum przez gruczoły łojowe. Skóra wygląda na błyszczącą, ma rozszerzone pory i tendencję do powstawania zaskórników oraz wyprysków. Wymaga pielęgnacji regulującej łojotok i zapobiegającej zapychaniu porów.

Skóra ze skłonnością do zaskórników, zmian zapalnych i nadmiernego wydzielania sebum. Przy takim typie cery ważne są lekkość receptury, kompatybilność składników i ograniczenie potencjału komedogennego.

Skóra nadreaktywna, łatwo ulegająca podrażnieniom pod wpływem czynników zewnętrznych (kosmetyków, pogody, stresu). Często czerwieni się, piecze, pojawiają się na niej drobne wykwity alergiczne lub uczucie swędzenia. Wymaga delikatnej, hipoalergicznej pielęgnacji, która wzmocni barierę hydrolipidową i zmniejszy jej podatność na podrażnienia.

Mature skin: skóra u osób starszych lub przedwcześnie starzejąca się - charakteryzuje się zmarszczkami, utratą jędrności, suchością, nierównym kolorytem. Wymaga składników stymulujących odnowę (jak retinoidy/bakuchiol), nawodnienia i odżywienia oraz antyoksydantów.

Lipidy barierowe w warstwie rogowej, ważne dla szczelności skóry.

Niebieski związek z grupy pochodnych azulenu, powstający podczas destylacji z prekursorów obecnych w wybranych roślinach. Wpływa na barwę i charakter niektórych surowców aromatycznych.

Związek zdolny do wiązania jonów metali. W kosmetykach pomaga ograniczać reakcje katalizowane przez metale, np. przyspieszone utlenianie lub spadek stabilności receptury.

Odmiana chemiczna rośliny tego samego gatunku, różniąca się dominującymi składnikami. Chemotyp ma znaczenie przy porównywaniu dokumentów partii, zapachu i ograniczeń stosowania.

Termin spotykany w literaturze zielarskiej i aromaterapeutycznej, odnoszony do wspierania regeneracji skóry. W słowniku ma charakter objaśnienia pojęcia, bez deklaracji działania produktu.

Stan materii pośredni między cieczą a ciałem stałym, w którym cząsteczki mają częściowo uporządkowany układ. W emulsjach kosmetycznych faza ciekłokrystaliczna odpowiada za tworzenie lamelarnych struktur, które odbijają światło (dając efekt „świetlistej” skóry) oraz zwiększają trwałość i właściwości nawilżające produktu.

Amerykański panel ekspertów oceniający bezpieczeństwo składników kosmetycznych na podstawie dostępnych danych toksykologicznych i użytkowych.

Konwencja regulująca międzynarodowy handel gatunkami zagrożonymi. Przy surowcach roślinnych może mieć znaczenie dla legalności pochodzenia i dokumentacji dostaw.

Termin marketingowy odnoszący się do kosmetyków formułowanych bez wybranych składników uznawanych przez daną markę lub sieć sprzedaży za kontrowersyjne. Nie jest to jednolity standard prawny.

Branżowa baza danych surowców chemicznych, które zostały ocenione jako bardziej przyjazne środowisku i spełniają kryteria programów ekologicznych (m.in. EPA Safer Choice). Producenci formulacji detergentowych i kosmetycznych korzystają z CleanGredients, aby wybierać zielone składniki. Obecność MMB na tej liście od 2009 r. wskazuje, że jest on uznawany za „zielony rozpuszczalnik” w skali przemysłowej.

Określenie substancji rakotwórczych, mutagennych lub działających szkodliwie na rozrodczość.

Kategoria 2 substancji klasyfikowanych jako podejrzewane o działanie rakotwórcze, mutagenne lub szkodliwe dla rozrodczości. Wymaga sprawdzenia aktualnej klasyfikacji i ograniczeń dla konkretnej substancji.

Wyciąg z roślin otrzymany w warunkach nadkrytycznego dwutlenku węgla (nowoczesna metoda ekstrakcji bez użycia rozpuszczalników organicznych). CO₂ selektywny z kwiatów lipy zawiera zbliżony profil do absolutu, uchodzi za bardzo czysty i szlachetny ekstrakt.

Termin marketingowy określający produkt na pograniczu kosmetyku i farmaceutyku (leku). Zawiera zwykle wysokie stężenia aktywnych składników o udowodnionym działaniu biologicznym i może wpływać na strukturę lub funkcje skóry bardziej niż typowy kosmetyk. Formalnie w wielu krajach (np. UE) pojęcie to nie ma odrębnej kategorii prawnej - produkt jest albo kosmetykiem, albo lekiem. Jednak cosmeceutykami nazywa się często zaawansowane dermokosmetyki, które wydają się mieć silniejsze działanie (np. serum z retinoidami, kwasami, peptydami). Przenikanie składników w cosmeceutykach jest zwykle optymalizowane metodami tu opisanymi, ale produkt wciąż musi spełniać wymogi bezpieczeństwa kosmetyku.

Standard i system certyfikacji kosmetyków naturalnych i organicznych; Ecocert jest jedną z jednostek certyfikujących zgodność z tym standardem.

Substancja wywołująca miejscowe podrażnienie (np. pieczenie, zaczerwienienie), która odwraca uwagę układu nerwowego od głębiej położonego bólu, dając efekt ulgi. Wintergreen należy do tej kategorii (jak kamfora, mentol).

Enzym uczestniczący w szlakach biochemicznych związanych z mediatorami stanu zapalnego. W słowniku jest pojęciem pomocnym przy czytaniu publikacji naukowych.

Izoenzym cytochromu P450 biorący udział w metabolizmie wybranych substancji. Termin pojawia się w literaturze dotyczącej możliwych interakcji i oceny bezpieczeństwa.

Toksyczny dla komórek. Termin używany w badaniach laboratoryjnych i toksykologii; nie oznacza automatycznie przydatności ani skuteczności surowca w produkcie.

Mieszanina dwóch izomerycznych aldehydów monoterpenowych: geranialu i neralu. Odpowiada za intensywną nutę cytrynową i jest ważnym alergenem zapachowym w ocenie kompozycji.

Oznaczenie okresu trwałości kosmetyku od momentu otwarcia opakowania (np. 6M, 12M - miesiące). Określane na podstawie testów stabilności. Jeśli trwałość od daty produkcji < 30 miesięcy, podaje się datę minimalnej trwałości zamiast PAO.

Naturalny monoterpen o cytrusowym, pomarańczowym profilu zapachowym. Występuje w wielu surowcach cytrusowych. Po utlenieniu może zwiększać potencjał uczulający kompozycji, dlatego ważne są świeżość surowca i prawidłowe przechowywanie.

Nazwy związków seskwiterpenowych powiązanych z profilem chemicznym surowców marchwiowych. Mają znaczenie głównie w analizie składu i interpretacji wyników GC-MS.

Łacińska nazwa gatunkowa marchwi zwyczajnej lub dzikiej. Może pojawiać się w nazwach botanicznych surowców, opisach INCI oraz dokumentacji partii.

Ogólne określenie chorób skóry. W słowniku termin ma charakter informacyjny i pomaga rozumieć kontekst dermatologiczny materiałów.

Przewlekła dermatoza związana z łuszczeniem, zaczerwienieniem i nadmierną aktywnością gruczołów łojowych. Termin jest używany informacyjnie w kontekście skóry i włosów.

Metoda otrzymywania olejków eterycznych polegająca na przepuszczaniu pary wodnej przez surowiec roślinny. Para unosi lotne związki aromatyczne, które po skropleniu oddziela się od wody.

Historyczne określenie z zielarstwa i aromaterapii odnoszące się do wspierania naturalnych procesów oczyszczania organizmu. W katalogu należy traktować je jako termin tradycyjny, nie deklarację działania surowca.

Substancja samoopalająca reagująca z aminokwasami w warstwie rogowej naskórka, co daje efekt opalenizny bez ekspozycji na promieniowanie UV.

Biologicznie aktywna pochodna testosteronu powstająca z udziałem enzymu 5-alfa-reduktazy. Termin pojawia się w literaturze dotyczącej skóry, włosów i gospodarki hormonalnej.

Termin oznaczający działanie napotne, czyli zwiększające wydzielanie potu. W słowniku ma charakter objaśnienia pojęcia z literatury, bez zaleceń stosowania.

Polska i angielska nazwa handlowa polidimetylosiloksanu; silikonowy olej kosmetyczny używany jako emolient i środek filmotwórczy.

Związek chemiczny zawierający dwie grupy hydroksylowe (-OH). Propanediol jest diolem (dokładnie alifatycznym 1,3-diolem). Diole często wykazują właściwości hydrofilowe i nawilżające.

Dawna nazwa mieszaniny D- i L-limonenu (racemiczny limonen). Termin historycznie używany w literaturze perfumeryjnej na określenie limonenu, zwłaszcza gdy nie rozróżniano jego form optycznych. W praktyce dipenten = limonen, związek o zapachu cytrusowym, obecny w elemi.

Substancja ułatwiająca rozproszenie (dyspersję) cząstek stałych w cieczy, zapobiegająca ich zbrylaniu; w kosmetyce pomaga równomiernie rozłożyć pigmenty lub filtry w formule.

Terpeny zbudowane z 20 atomów węgla. Są mniej lotne od monoterpenów i seskwiterpenów, dlatego rzadziej stanowią główną część olejków destylowanych.

„Zrób to sam”; określenie samodzielnego wykonywania produktów, w tym kosmetyków, w domu lub małej pracowni.

Potoczna nazwa kilku gatunków drzew o różowawym drewnie. W aromatyce najczęściej odnosi się do surowców o słodkim, różano-drzewnym profilu zapachowym.

Zjawisko bielenia i „pienienia się” kremu podczas wcierania w skórę, wynikające ze specyficznej struktury emulsji (częste w kremach z dużą ilością emulgatorów lub stałych tłuszczów).

Termin opisujący działanie wyciszające w literaturze farmakologicznej i aromaterapeutycznej. W słowniku wyjaśnia pojęcie, bez przypisywania go konkretnemu produktowi.

Ogólne określenie stanów zapalnych skóry objawiających się m.in. suchością, zaczerwienieniem, świądem lub podrażnieniem. W słowniku termin ma charakter dermatologiczny i informacyjny.

Formulacja (przepis/kompozycja produktu) zaprojektowana zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Oznacza to użycie surowców przyjaznych środowisku i zdrowiu (odnawialnych, biodegradowalnych, nietoksycznych) oraz procesy minimalizujące ślad ekologiczny. Eko-formulacje często posiadają certyfikaty ekologiczne (np. EcoLabel, Cosmos).

Metoda otrzymywania substancji z roślin przy użyciu rozpuszczalników organicznych (np. heksanu, alkoholu). Składa się z dwóch etapów: najpierw surowiec ekstrahuje się np. heksanem, otrzymując konkret (woskowatą masę), następnie konkret rozpuszcza się w etanolu i odfiltrowuje woski - po odparowaniu etanolu pozostaje absolut.

Substancje jonowe (sole, kwasy, zasady) rozpuszczone w wodzie. W kosmetyce do elektrolitów należą np. chlorek sodu, siarczan magnezu, mleczan sodu, mocznik (dysocjuje częściowo), ekstrakty z zawartością soli mineralnych. Obecność dużej ilości elektrolitów może destabilizować niektóre emulsje (zwłaszcza te oparte na polimerowych zagęstnikach), ale wosk NF ma wysoką tolerancję na elektrolity, co pozwala dodawać np. aloes, sole czy urea bez ryzyka rozwarstwienia.

Związek z grupy fenylopropanoidów o korzennym, lekko anyżowym profilu zapachowym. W ocenie surowców ma znaczenie jako składnik aromatyczny i element profilu bezpieczeństwa.

Alkohol seskwiterpenowy o drzewno-balsamicznym profilu. Ze względu na mniejszą lotność może wzmacniać bazowy charakter kompozycji zapachowej.

Termin odnoszący się do wpływu na miesiączkę lub skurcze macicy. W słowniku ma charakter ostrzegawczy i informacyjny, bez rekomendacji stosowania.

Termin odnoszący się do substancji lub działania wpływającego na miesiączkę. W dokumentacji i literaturze jest istotny głównie jako sygnał ostrożności.

Substancja zmiękczająca, wygładzająca i natłuszczająca skórę lub włosy. Emolienty tworzą film ochronny, ograniczają utratę wody i poprawiają elastyczność naskórka.

Substancja umożliwiająca połączenie fazy wodnej i olejowej w emulsję oraz stabilizująca krople jednej fazy rozproszone w drugiej.

Emulgator, który nie posiada ładunku jonowego. Takie emulgatory są zwykle kompatybilne z różnorodnymi składnikami (nie reagują z nimi elektrostatycznie) i łagodne dla skóry. Przykład: Olivem 1000.

Mieszanina dwóch niemieszających się normalnie faz, np. wody i oleju, w postaci dyspersji (drobne krople jednej fazy rozproszone w drugiej). Kremy i balsamy to emulsje (O/W - olej w wodzie lub W/O - woda w oleju). Olej słonecznikowy może być fazą olejową w emulsji. Stabilną emulsję otrzymujemy dodając emulgator (substancję, która łączy obie fazy).

Emulsja, w której fazą ciągłą jest woda, a faza olejowa jest rozproszona w postaci drobnych kropelek. Zwykle daje lżejsze, szybciej wchłaniające się formuły.

Emulsja, w której fazą ciągłą jest olej, a woda jest rozproszona w postaci kropelek. Zwykle daje cięższe, bardziej ochronne i natłuszczające formuły.

Tradycyjna technika ekstrakcji zapachów z delikatnych kwiatów (np. jaśmin, tuberoza, dawniej magnolia). Świeże płatki umieszcza się na warstwie stałego tłuszczu, który absorbuje ich olejki zapachowe. Po wielokrotnym powtarzaniu procesu tłuszcz nasycony zapachem (tzw. pomada) ekstrahuje się alkoholem, uzyskując absolut.

Program amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA) promujący zastępowanie tradycyjnych, szkodliwych chemikaliów bezpieczniejszymi alternatywami. Substancje, które przejdą weryfikację DfE/Safer Choice, trafiają na listę polecanych składników (jak CleanGredients). MMB przeszedł taką weryfikację w 2009 roku, co potwierdza jego prozdrowotny i proekologiczny profil.

Związek chemiczny powstały z reakcji kwasu i alkoholu; często są to oleiste ciecze o określonych właściwościach (np. izoamyl laurynian jest estrem kwasu laurynowego i alkoholu izoamylowego).

Fenylopropanoid o anyżowym profilu zapachowym. Wymaga uwagi w ocenie bezpieczeństwa, ponieważ dla tej grupy związków stosuje się ograniczenia zależne od produktu i stężenia.

Grupa rozpuszczalników otrzymywanych przez reakcję alkoholi (glikoli) z alkoholami monoatomowymi. Mają strukturę R-O-(CH₂CH₂O)ₙ-R’. Np. butyloglikol (2-butoksyetanol) i butyldiglikol (2-(2-butoksyetoksy)etanol) to popularne etery glikolu etylenowego używane w środkach czystości i farbach. Są skuteczne, ale dość toksyczne (mogą powodować podrażnienia i wchłaniają się przez skórę). MMB stanowi ich bezpieczniejszą alternatywę o podobnej funkcji rozpuszczającej.

Fenolowy związek zapachowy o goździkowym, korzennym profilu. Jest ważnym alergenem zapachowym i składnikiem wymagającym kontroli stężenia w recepturze.

Etap lub część formulacji obejmująca składniki o podobnej rozpuszczalności albo sposobie przetwarzania, np. fazę wodną, fazę olejową, fazę surfaktantową lub fazę dodatków wrażliwych na temperaturę.

Część receptury kosmetycznej zawierająca składniki rozpuszczalne w tłuszczach (oleje, masła, woski, emulgatory lipidowe). Podgrzewana razem z emulgatorem podczas tworzenia emulsji.

Wodna część receptury (woda, hydrolaty, aloes, gliceryna itp.). Często zawiera rozpuszczalne w wodzie aktywne składniki i jest łączona na gorąco z fazą olejową przy emulsjonowaniu.

Grupa związków organicznych zawierających grupę hydroksylową przy pierścieniu aromatycznym. W surowcach zapachowych często odpowiadają za nuty przyprawowe, apteczne lub ostre oraz za wyższy potencjał drażniący.

Określenie profilu chemicznego lub zapachowego związanego z obecnością fenoli. W zapachu może oznaczać nuty apteczne, goździkowe, przyprawowe lub ostre.

Klasa związków organicznych pochodnych fenylopropanu. W surowcach zapachowych mogą nadawać nuty anyżowe, korzenne, słodkie lub przyprawowe i wymagają oceny bezpieczeństwa.

Proces biochemiczny prowadzony przez mikroorganizmy (np. drożdże, bakterie), w którym substancje organiczne (np. cukry) są przekształcane w inne związki. Propanediol 1,3 jest wytwarzany drogą fermentacji glukozy przez specjalne szczepy bakterii.

Komórki skóry właściwej odpowiedzialne za produkcję kolagenu i innych białek strukturalnych; kluczowe w procesach gojenia i utrzymaniu jędrności skóry.

Białko w warstwie rogowej, które rozpadając się tworzy m.in. aminokwasy, mocznik, kwas PCA - czyli Naturalny Czynnik Nawilżający (NMF). NMF odpowiada za wiązanie wody w korneocytach. Jego obecność (lub brak) wpływa na uwodnienie warstwy rogowej, a tym samym na elastyczność i przepuszczalność skóry.

Składniki chroniące przed promieniowaniem UV. W szamponach stosowane rzadko (częściej w odżywkach bez spłukiwania), ale w produktach dla włosów farbowanych można spotkać np. Benzophenone-4, Ethylhexyl Methoxycinnamate czy ekstrakt z nasion słonecznika (Heliogenol) dla ochrony koloru przed blaknięciem.

Lotne substancje wytwarzane przez rośliny, związane z ich naturalną ochroną przed mikroorganizmami. Pojęcie często pojawia się przy surowcach o profilu leśnym, iglastym i ziołowym.

Sterole roślinne podobne strukturalnie do cholesterolu. W surowcach lipidowych wpływają na profil niezmydlalnej frakcji oleju oraz jego wartość formulacyjną.

Wykorzystanie roślin i ich przetworów w tradycyjnych lub naukowo opisanych praktykach zdrowotnych. W katalogu surowców termin pełni funkcję kontekstową i nie jest deklaracją działania produktu.

Substancja lub składnik kompozycji, który spowalnia ulatnianie nut zapachowych i pomaga utrzymać trwałość zapachu. Funkcję utrwalającą pełnią zwykle mniej lotne nuty bazy, żywice, absoluty lub wybrane związki zapachowe.

Grupa związków polifenolowych występujących w roślinach. W surowcach kosmetycznych są istotne przy opisie frakcji aktywnej, barwy, stabilności i profilu antyoksydacyjnego.

Zwiększona wrażliwość skóry na promieniowanie UV wywołana przez substancję chemiczną lub lek. W kosmetykach termin jest ważny przy ocenie ryzyka podrażnień, przebarwień i ekspozycji słonecznej.

Zdolność substancji do wywołania reakcji skórnej po ekspozycji na promieniowanie UV, np. podrażnienia, oparzenia lub przebarwienia.

Zdolny do wywołania niepożądanej reakcji skóry po kontakcie z promieniowaniem UV. Termin jest ważny przy ocenie surowców zawierających furokumaryny lub podobne związki.

Grupa związków chemicznych stosowanych historycznie m.in. jako rozpuszczalniki lub utrwalacze zapachu. W nowoczesnej dokumentacji często pojawia się informacja o braku ftalanów w kompozycji.

Związki obecne w niektórych roślinach, zdolne do zwiększania wrażliwości skóry na promieniowanie UV. Są ważne przy ocenie fototoksyczności i ograniczeń stosowania surowca.

Neuroprzekaźnik hamujący w ośrodkowym układzie nerwowym. W słowniku jest pojęciem pomocniczym przy czytaniu literatury biologicznej i aromaterapeutycznej.

Związki polifenolowe o działaniu ściągającym i antyseptycznym; w amli występują jako elagitaniny, wspomagając m.in. zachowanie młodości skóry i równowagę mikrobiomu.

Chromatografia gazowa sprzężona ze spektrometrią mas. Technika analityczna stosowana do rozdzielania i identyfikacji lotnych składników mieszanin, szczególnie w olejkach eterycznych.

Zdolność substancji do uszkadzania materiału genetycznego komórek. W ocenie bezpieczeństwa termin wymaga odniesienia do konkretnej substancji, dawki, drogi narażenia i warunków badania.

Dwa izomery cytralu. Geranial ma zwykle ostrzejszy, bardziej cytrynowy charakter, a neral jest nieco łagodniejszy i słodszy.

Monoterpenowy alkohol o słodkim, różanym zapachu. Występuje w wielu surowcach zapachowych i należy do alergenów zapachowych wymagających kontroli w recepturach.

Seskwiterpenowy węglowodór o profilu drzewno-ziołowym. Występuje w wielu surowcach aromatycznych i wpływa na ich nuty bazowe oraz ziołowe.

Glycerin (popularny humektant, bezbarwna lepka ciecz wiążąca wodę)

Potoczne określenie alkoholu dwuhydroksylowego (diolu) o krótkim łańcuchu węglowym. W kosmetyce glikolami nazywa się np. glikol propylenowy (1,2-propanediol) czy glikol butylenowy (1,3-butanediol). Są to rozpuszczalniki i humektanty.

Naturalny minerał ilasty w formie drobnego proszku. W kosmetyce oznacza osady mineralne (głównie krzemiany glinu z domieszkami innych pierwiastków) używane do oczyszczania i pielęgnacji skóry. Po zmieszaniu z wodą tworzą błotnistą pastę o właściwościach absorpcyjnych.

Glinka marokańska o brązowo-rudym kolorze, używana w produktach myjących i maskach. Charakteryzuje się dobrą chłonnością oraz mineralnym, naturalnym profilem surowca.

Organiczna sól cynku i kwasu glukonowego; dobrze przyswajalna forma cynku stosowana jako suplement i składnik kosmetyków.

Grupa niejonowych, łagodnych surfaktantów otrzymywanych z cukrów i kwasów tłuszczowych (roślinnych). Przykłady: decyl glucoside, coco glucoside, lauryl glucoside. Cechują się dobrą biodegradowalnością i delikatnym działaniem myjącym, stosowane w kosmetykach.

Standardy higieny i jakości produkcji, minimalizujące ryzyko zanieczyszczeń. W kontekście konserwacji: przestrzeganie GMP zapewnia, że wyjściowo produkt jest czysty mikrobiologicznie.

Gatunek rośliny z rodziny wrzosowatych, znany także pod nazwą wintergreen. W dokumentacji surowców aromatycznych jest kojarzony z wysoką zawartością salicylanu metylu.

Status stosowany w USA dla substancji uznanych za ogólnie bezpieczne do określonego zastosowania w żywności. Nie oznacza nieograniczonego stosowania, lecz bezpieczeństwo w przewidzianym zakresie użycia.

System analizy zagrożeń i krytycznych punktów kontroli. Pomaga zidentyfikować etapy procesu produkcji, gdzie może dojść do skażenia, i wprowadzić środki zapobiegawcze. W kosmetykach „bez konserwantów” HACCP jest szczególnie ważny.

Zdolność do tamowania krwawienia. Preparat hemostatyczny wspomaga tworzenie skrzepu, obkurcza naczynia i hamuje wypływ krwi (krwawnik jest tradycyjnym środkiem hemostatycznym).

Termin farmakologiczny oznaczający działanie ochronne wobec wątroby. W słowniku jest wyłącznie objaśnieniem pojęcia spotykanego w literaturze, nie deklaracją działania surowca.

Toksyczny dla wątroby. Termin używany w toksykologii do opisu substancji lub warunków ekspozycji mogących uszkadzać komórki wątrobowe.

Zdolny do pochłaniania wilgoci z otoczenia. Substancje higroskopijne (np. gliceryna, propanediol) "wyciągają" wodę z powietrza i zatrzymują ją, przez co są używane jako nawilżacze.

Nadmierne nagromadzenie melaniny widoczne jako ciemniejsze plamy lub przebarwienia. Może mieć różne przyczyny, m.in. ekspozycję UV, stan zapalny lub czynniki hormonalne.

Określenie produktu lub składnika, który został opracowany tak, by zminimalizować ryzyko wywołania alergii. Hipoalergiczny kosmetyk nie zawiera typowych alergenów lub zawiera ich śladowe ilości. Olivem 1000 jest uznawany za hipoalergiczny, co poparto testami - nie powoduje podrażnień ani reakcji uczuleniowych u zdecydowanej większości osób.

Obniżający ciśnienie krwi.

Skala równowagi hydrofilowo-lipofilowej opisująca powinowactwo substancji, zwłaszcza emulgatora, do wody i oleju. Niższe wartości sprzyjają emulsjom W/O, wyższe - emulsjom O/W.

Substancja higroskopijna wiążąca i zatrzymująca wodę w skórze, włosach albo produkcie. Przykłady: gliceryna, pantenol, mocznik, sorbitol.

Seskwiterpen, znany także jako α-kariofilen. Ma drzewno-korzenny profil zapachowy i występuje w wielu surowcach aromatycznych.

Nierozpuszczalny w wodzie i odpychający wodę; zwykle wykazujący powinowactwo do fazy tłuszczowej. Przeciwieństwem jest hydrofilowy.

Woda podestylacyjna powstająca przy destylacji materiału roślinnego parą wodną. Zawiera niewielkie ilości lotnych i rozpuszczalnych w wodzie składników surowca.

Rozpad związku chemicznego pod wpływem wody (często przyspieszany przez skrajne pH).

Międzynarodowe stowarzyszenie opracowujące standardy bezpieczeństwa dla substancji zapachowych. Standardy IFRA pomagają ocenić dopuszczalne poziomy użycia składników zapachowych w różnych typach produktów.

Minerał ilasty z grupy mik. Może występować w glinkach kosmetycznych i wpływać na ich chłonność, barwę oraz odczucie w recepturze.

Modyfikujący (wzmacniający lub osłabiający) reakcje układu odpornościowego organizmu.

Termin opisujący pobudzanie odpowiedzi odpornościowej. W słowniku ma charakter pojęcia z literatury biologicznej, bez deklaracji działania produktu.

Międzynarodowe nazewnictwo składników kosmetycznych stosowane na etykietach produktów. Nazwa INCI identyfikuje składnik w sposób ujednolicony, niezależnie od języka kraju sprzedaży.

Wskaźnik krzepliwości krwi stosowany w medycynie. Przy surowcach pojawia się głównie w kontekście potencjalnych interakcji opisywanych w literaturze.

Białka błon komórkowych umożliwiające przyleganie komórek do podłoża i migrację; istotne m.in. w procesie gojenia ran (migracja keratynocytów).

Inulin (polisacharyd roślinny o właściwościach kondycjonujących i prebiotycznych)

Międzynarodowa lista gatunków zagrożonych prowadzona przez International Union for Conservation of Nature. Może być pomocna przy ocenie ryzyka pochodzenia surowca.

Hydrolyzed silk (hydrolizat jedwabiu, działa nawilżająco i wygładzająco)

Technika wykorzystująca słaby prąd elektryczny do transportu jonów przez skórę. Termin należy do obszaru zabiegowego i nie opisuje samodzielnego działania składnika.

Gatunek Boswellia serrata, którego żywica jest jednym z surowców określanych jako kadzidło indyjskie. Termin pomaga odróżnić pochodzenie botaniczne żywic kadzidłowych.

Monoterpen o zapachu kamforowym (ostrym, przenikliwym, przypominającym kamforę). Występuje w niedużych ilościach w olejkach jodłowych, kamforowych, rozmarynowych. W formulacjach zapachowych odpowiada za świeży, nieco ostry akord. W połączeniu z octanem bornylu i pinenami współtworzy charakterystyczny aromat igliwia.

Glinka kaolinowa, nazywana też białą lub porcelanową. Jest drobnym, łagodnym proszkiem mineralnym używanym w maskach, pudrach, produktach myjących i recepturach fazy suchej.

Seskwiterpen o pieprzowo-korzennym, drzewnym profilu. Występuje w wielu olejkach i żywicach, wpływając na nuty przyprawowe oraz bazowe.

Alkohol seskwiterpenowy charakterystyczny dla profilu składnikowego surowców z marchwi. W analizie GC-MS może pomagać w identyfikacji pochodzenia i jakości partii.

Posiadający ładunek dodatni. Składniki kationowe łatwo adsorbują się na powierzchniach naładowanych ujemnie, np. na włosach, co daje efekt wygładzenia i kondycjonowania.

Substancja o działaniu złuszczającym martwe komórki warstwy rogowej naskórka. Keratolityki rozluźniają połączenia pomiędzy komórkami naskórka, ułatwiając ich usunięcie.

Białko strukturalne budujące m.in. włosy, paznokcie i warstwę rogową naskórka. W kosmetologii termin pojawia się przy składnikach kondycjonujących, ochronnych i filmotwórczych.

Hydrolyzed keratin (białko keratynowe rozbite na mniejsze cząstki, wnika we włos)

Podstawowe komórki naskórka (stanowią ~85% jego składu) tworzące warstwę rogową; odgrywają główną rolę w regeneracji powierzchni skóry.

Związek chemiczny zawierający grupę karbonylową (C=O) z dwoma podstawnikami organicznymi. Niektóre ketony w olejkach eterycznych wykazują silne działanie (np. są toksyczne dla układu nerwowego - tu jednak ketony w geranium, jak izomenton, występują w małej ilości). Ketony często mają miętowe, kamforowe lub ziołowe nuty zapachowe. W geranium izomenton i śladowe ilości mentonu nadają delikatnie zielono-miętowy ton zapachu.

Grupa związków organicznych zawierających grupę karbonylową (>C=O). W surowcach aromatycznych mogą wpływać na profil zapachowy oraz wymagania bezpieczeństwa, dlatego ich udział warto sprawdzać w dokumentacji.

Substancja, która wspomaga działanie głównego surfaktantu, ułatwiając tworzenie klarownych roztworów. Hydrotropy to zwykle małe cząsteczki amfifilowe, które zwiększają rozpuszczalność substancji hydrofobowych w wodzie, ale same nie tworzą micel. MMB działa jako ko-surfaktant - obniża napięcie powierzchniowe wody i pomaga rozproszyć oleje eteryczne, choć nie jest klasycznym detergentem.

Substancja wspomagająca działanie głównego emulgatora, poprawiająca stabilność, lepkość lub odczucie sensoryczne emulsji.

Technika destylacyjna polegająca na ponownym wykorzystaniu tej samej wody destylacyjnej. Stosuje się ją przy surowcach o trudniejszym odzysku lotnych składników.

Opis sensoryczny lub marketingowy oznaczający wrażenie łagodzenia, komfortu albo wyciszenia. W materiałach technicznych warto doprecyzować, czy chodzi o zapach, odczucie na skórze czy wynik badania.

Skłonność substancji do zatykania porów skóry i wywoływania zaskórników; olej słonecznikowy jest niekomedogenny, co oznacza, że nie blokuje porów.

Określenie substancji mogącej zatykać pory skóry i sprzyjać powstawaniu zaskórników (wykwitów trądzikowych). Olej słonecznikowy jest niekomedogenny, co oznacza, że nie powoduje powstawania zaskórników i jest bezpieczny dla cery skłonnej do trądziku.

Potocznie zaskórniki, zmiany skórne powstające wskutek zaczopowania (zatkania) porów skóry przez sebum i martwe komórki. Wyróżnia się komedony otwarte (czarne kropki) i zamknięte (białe grudki).

Składnik lub produkt poprawiający stan i wygląd włosów albo skóry, np. przez wygładzenie, zmiękczenie, ułatwienie rozczesywania lub nadanie połysku.

Półstały produkt pośredni ekstrakcji rozpuszczalnikowej materiału roślinnego. Zawiera frakcje zapachowe, woski i inne składniki rozpuszczalne w użytym rozpuszczalniku; po dalszej obróbce może powstać absolut.

Ogół metod zabezpieczania produktu przed zepsuciem mikrobiologicznym, obejmujących m.in. konserwanty, obniżenie aktywności wody, kontrolę pH, higienę produkcji i odpowiednie opakowanie.

Składnik dodawany w niewielkiej ilości do produktu w celu zabicia lub zahamowania wzrostu bakterii, grzybów i drożdży. Np. konserwanty dopuszczone prawnie: parabeny, fenoksyetanol, alkohole, kwasy organiczne i ich sole.

Substancja nadająca kosmetykowi odpowiednią konsystencję i lepkość oraz wspierająca stabilność formuły.

Wieloletnia roślina z rodziny astrowatych, oznaczana botanicznie jako Achillea millefolium. W słowniku termin porządkuje nazwę zwyczajową i botaniczną surowca roślinnego.

Związek organiczny z grupy benzopironów, o charakterystycznym słodkim zapachu suszonej trawy (siana, tonki). Występuje w niektórych roślinach (tonkowcu, trawie tomka, marzance). Kwiaty lipy również wydzielają kumarynowy niuans (prawdopodobnie obecne są śladowe ilości kumaryn), co dodaje absolutowi lipowemu lekko siana w tle. Kumaryna bywa alergenem zapachowym (w dużym stężeniu), ale w absolutcie lipy jej ilość jest znikoma.

Substancja o niskim pH, mogąca obniżyć pH roztworu.

Wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-6. W surowcach lipidowych jest ważnym elementem profilu kwasów tłuszczowych, wpływającym na identyfikację, stabilność i wartość formulacyjną oleju.

Kwas organiczny powstający poprzez utlenienie glukozy; tworzy sole (glukoniany) stosowane m.in. w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym.

Nasycony kwas tłuszczowy C12:0 obecny w wybranych olejach roślinnych i frakcjach tłuszczowych. W recepturach wpływa na twardość, pienienie, odczucie i profil lipidowy produktu.

Wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-6, główny składnik oleju słonecznikowego. Odgrywa kluczową rolę w nawilżeniu skóry i utrzymaniu bariery hydrolipidowej; jego niedobór w skórze wiązany jest z tendencją do trądziku.

Jednonienasycony kwas tłuszczowy omega-9, obecny w oleju słonecznikowym w mniejszej ilości. Działa zmiękczająco i ochronnie na skórę; oleje o wysokiej zawartości oleiny (np. oliwa z oliwek) są bardziej tłuste i wolniej się wchłaniają niż oleje linolowe.

Nasycony kwas tłuszczowy C16:0. W surowcach lipidowych wpływa na twardość, konsystencję, odczucie ochronnej warstwy i stabilność fazy tłuszczowej.

Kwas tłuszczowy omega-9 z grupą hydroksykwasów, charakterystyczny dla oleju rycynowego. Odpowiada za wysoką lepkość, poślizg i specyficzne odczucie tego surowca w recepturze.

Organiczny związek chemiczny z grupy beta-hydroksykwasów (BHA); stosowany w kosmetyce jako eksfoliant (złuszczający naskórek), składnik przeciwtrądzikowy i przeciwłupieżowy.

Nasycony kwas tłuszczowy (C18:0), w oleju ogórkowym ok. 7-8%. Również działa okluzyjnie i ochronnie. Tworzy na skórze warstwę zapobiegającą utracie wody i wygładzającą powierzchnię skóry. Kwas stearynowy jest też często używany jako składnik zagęszczający i stabilizujący w kremach (np. alkohole stearylowe). W oleju ogórkowym obecny naturalnie, poprawia jego właściwości ochronne.

Cienka, kwaśna warstwa ochronna na powierzchni skóry, utworzona przez sebum i.

Stopień kwaśnego odczynu (niskie pH).

Rodzina triterpenów obecnych w żywicach z rodzaju Boswellia. Ze względu na niską lotność są kojarzone głównie z żywicami i ekstraktami, a nie z typową frakcją lotną olejków eterycznych.

Kwasy poli-hydroksylowe (np. glukonolakton).

Nienasycone kwasy tłuszczowe zawierające co najmniej dwa wiązania podwójne. Zwiększają podatność oleju na utlenianie i wpływają na jego trwałość oraz odczucie w recepturze.

Termin określający produkt lub składnik, który ma niski potencjał drażniący dla skóry i włosów. Np. glukozydy i betaina są uważane za łagodne surfaktanty w odróżnieniu od SLS. Łagodny szampon minimalizuje uszkodzenia włosów i nie powoduje podrażnień skóry przy normalnym użyciu.

Nienowotworowe powiększenie gruczołu krokowego. Termin medyczny pojawia się w literaturze dotyczącej androgenów i nie powinien być używany jako deklaracja działania surowca kosmetycznego.

Nadmierne wydzielanie łoju przez gruczoły skórne. Może wpływać na dobór lekkich, nieokluzyjnych składników i na ocenę odczucia produktu na skórze.

Przewlekła dermatoza związana m.in. z nadmiernym wydzielaniem sebum, łuszczeniem i zaczerwienieniem skóry. Termin pomaga rozumieć kontekst kosmetologiczny, bez wskazywania leczenia.

Dandruff (złuszczanie się skóry głowy, czesto spowodowane drożdżakami; dzieli się na suchy i tłusty)

Zewnętrzna warstwa włosa zbudowana z nachodzących na siebie komórek rogowych. Olej rycynowy domyka łuski włosa, wygładzając jego powierzchnię i nadając połysk.

Przewlekła choroba skóry o podłożu zapalnym i immunologicznym. W słowniku termin ma znaczenie kontekstowe przy czytaniu materiałów kosmetologicznych, bez sugestii leczenia surowcami.

Najczęstszy typ trwałej utraty włosów związany z predyspozycją genetyczną i wrażliwością mieszków włosowych na androgeny. W słowniku termin służy wyłącznie do zrozumienia kontekstu dermatologicznego.

Rodzina botaniczna wawrzynowatych, obejmująca m.in. wawrzyn, cynamonowiec, kamforowiec i awokado. Wiele roślin z tej rodziny zawiera składniki aromatyczne w liściach, korze, drewnie lub owocach.

Klasyczny anionowy surfaktant siarczanowy o silnym działaniu odtłuszczającym i pianotwórczym. Bywa drażniący dla skóry, dlatego w nowoczesnych szamponach często zastępuje się go łagodniejszymi zamiennikami.

Mediana dawki śmiertelnej, czyli dawka substancji powodująca śmierć 50% badanych organizmów w określonych warunkach testu. Im niższa wartość LD50, tym wyższa toksyczność ostra w danym modelu badawczym.

Mediana dawki śmiertelnej, czyli dawka substancji powodująca śmierć 50% badanych organizmów w określonych warunkach testu. Jest wskaźnikiem toksyczności ostrej i zawsze wymaga interpretacji w kontekście metody badania.

Miara gęstości płynu i jego oporu przepływu. Podawana w centystokes (cSt) lub mm²/s dla silikonów; wyższa lepkość oznacza „gęstszy”, bardziej ciągnący się płyn. Dimetikon 350 ma średnią lepkość, co ułatwia aplikację.

Ogólny termin na odbarwienia skóry spowodowane ubytkiem melaniny (np. bielactwo to leukoderma nabyta, ale są też leukodermy pourazowe, pozapalne). Objawia się białymi plamami. Olej babchi tradycyjnie stosowano na leukodermę, by pobudzić pigmentację w tych plamach.

Lipohydroksykwas, np. kapryloilosalicylan (Capryloyl Salicylic Acid), pochodna kwasu salicylowego o większej cząsteczce i bardziej lipofilowych właściwościach. Działa podobnie do kwasu salicylowego, ale wolniej penetruje skórę, co zmniejsza podrażnienia - przez to bywa polecany dla cer wrażliwych.

Monoterpen o cytrusowym zapachu. Występuje szczególnie w surowcach cytrusowych i wymaga kontroli utlenienia, ponieważ produkty utleniania mogą zwiększać potencjał uczulający.

Monoterpenowy alkohol o kwiatowo-drzewnym zapachu. Jest częstym składnikiem surowców zapachowych i należy do alergenów zapachowych wymagających kontroli w recepturze.

Tłuszczolubny, czyli wykazujący powinowactwo do olejów, lipidów i fazy tłuszczowej. Przeciwieństwem jest hydrofilowy, czyli wodolubny.

Mikroskopijne pęcherzyki fosfolipidowe, wewnątrz wypełnione wodą. Stosowane jako nośniki dostarczające substancje aktywne w głąb skóry. Mają budowę podobną do błon komórkowych, łatwo łączą się ze strukturami skóry.

Silikon o niskiej masie cząsteczkowej, który po aplikacji łatwo odparowuje, pozostawiając krótkotrwały poślizg i lekkie odczucie na skórze lub włosach.

Żółtawy proszek z gruczołków na szyszkach chmielu, bogaty w żywice i składniki aromatyczne. Termin jest używany przy opisie chmielu, piwowarstwa oraz surowców zapachowych pochodzących z tej rośliny.

Organiczna substancja chemiczna o stosunkowo wysokiej prężności par w temperaturze pokojowej, łatwo ulatniająca się do atmosfery. LZO mogą wpływać na jakość powietrza, smog i zdrowie ludzi.

Wyciąg olejowy otrzymywany przez kontakt materiału roślinnego z olejem bazowym. Taki surowiec przenosi część składników rozpuszczalnych w tłuszczach oraz profil sensoryczny użytego materiału.

Olejowy macerat otrzymywany przez kontakt materiału marchwiowego z olejem nośnikowym. Nie jest tym samym co olejek eteryczny; różni się składem, zapachem, rozpuszczalnością i sposobem pracy w recepturze.

Acid mantle (to samo co płaszcz kwasowy skóry).

Tłuszcz roślinny z orzechów drzewa shea. Często stosowany w kosmetyce, jednak ma skłonność do krystalizacji (powstawania grudek) w balsamach - problem ten rozwiązuje dodatek Cera Bellina.

Melanocytes: komórki barwnikowe znajdujące się w warstwie podstawnej naskórka. Produkują melaninę - pigment skóry, włosów i tęczówek - odpowiedzialny za kolor oraz ochronę przed UV. W bielactwie melanocyty są nieaktywne lub zniszczone, co powoduje białe plamy na skórze. Olej babchi może aktywować melanocyty, zwiększając pigmentację.

Melanogenesis: proces biosyntezy melaniny w melanocytach. Jest pobudzany przez promieniowanie UV i niektóre substancje chemiczne. Inhibitory melanogenezy (np. arbutyna, witamina C) rozjaśniają skórę, a stymulatory (psoralen, UV) powodują ciemnienie.

Związek organiczny o charakterystycznym chłodzącym odczuciu i miętowym zapachu. W formulacjach może wpływać na sensorykę produktu oraz profil zapachowy.

Sól metalu (wapnia, magnezu, cynku itp.) i kwasu tłuszczowego. Przykładem jest stearynian magnezu - sól magnezu i kwasu stearynowego. Takie „mydła” nie pienią się w wodzie, są za to używane jako stabilizatory i zagęstniki (np. stearynian glinu w szminkach jako zagęstnik).

Fenylopropanoid o słodkim, goździkowym profilu zapachowym. Jest składnikiem wymagającym kontroli bezpieczeństwa i ograniczeń stężenia w gotowej recepturze.

Hybrydowy gatunek drzewa z rodziny magnoliowatych o intensywnie pachnących kwiatach. Nazwa może pojawiać się w kontekście surowców zapachowych oraz identyfikacji botanicznej.

Zespół mikroorganizmów (bakterie, drożdże) żyjących na powierzchni naszej skóry w równowadze. Zdrowy mikrobiom wspiera odporność skóry i chroni przed patogenami. Niektóre substancje (w tym oleje) mogą wpływać na skład mikrobiomu - np. olej słonecznikowy sprzyja pożytecznym bakteriom dzięki poprawie środowiska (nawilżenie, pH).

Zabieg polegający na wykonaniu dużej liczby mikroskopijnych nakłuć skóry przy pomocy rolki lub urządzenia z cienkimi igłami. Tworzy czasowe mikrokanaliki w skórze, przez które składniki mogą wniknąć głębiej niż normalnie. Stosowane w celu zwiększenia efektywności kuracji (np. serum) i stymulacji regeneracji skóry.

Nazwa zwyczajowa rośliny Backhousia citriodora oraz surowców aromatycznych otrzymywanych z jej liści. Charakteryzuje się intensywnie cytrynowym profilem związanym z wysokim udziałem cytralu.

Grupa enzymów (kolagenazy, elastazy) odpowiedzialnych za rozkład białek strukturalnych skóry (kolagenu, elastyny). Ich nadmierna aktywność (np. pod wpływem UV) powoduje starzenie skóry. Inhibitory MMP (jak wykazano dla ekstraktu z magnolii) mogą chronić skórę przed zmarszczkami i utratą jędrności.

W kontekście kosmetycznym humektant i keratolityk. W wyższych stężeniach (powyżej ~10%) wykazuje działanie zmiękczające i złuszczające zrogowaciałą skórę, dlatego często łączony z kwasem salicylowym w produktach do stóp.

Wosk pszczeli poddany modyfikacji chemicznej (np. estryfikacji, uwodornieniu) w celu nadania mu nowych właściwości. Przykładem jest Cera Bellina, gdzie wosk został przekształcony w estry poliglicerolu.

Wirusowa choroba skóry objawiająca się drobnymi, perlistymi zmianami. W słowniku termin pojawia się wyłącznie jako objaśnienie pojęcia spotykanego w literaturze i nie stanowi zalecenia pielęgnacyjnego.

Podgrupa monoterpenów zawierających grupę -OH, o właściwościach antyseptycznych i tonizujących. Przykłady: linalol, geraniol, α-terpineol. Są łagodniejsze dla skóry niż np. fenole.

Monoterpen zawierający grupę hydroksylową (-OH). Do tej grupy należą m.in. linalol, geraniol, nerol i mentol. Związki te często wpływają na kwiatowe, ziołowe lub świeże nuty kompozycji.

Klasa związków organicznych z grupy terpenów zbudowanych z dwóch jednostek izoprenowych, zwykle o wzorze podstawowym C₁₀H₁₆. Są lotnymi składnikami wielu olejków eterycznych; odpowiadają za świeże, cytrusowe, żywiczne lub ziołowe nuty zapachowe i często wykazują aktywność biologiczną.

Minerał ilasty z grupy smektytów, główny składnik glinki bentonitowej. Ma wyjątkową zdolność pęcznienia (wchłaniania wody między warstwy krystaliczne). Nadaje glinkom bentonitowym ich unikalne właściwości "żelujące" i pochłaniające.

Termin medyczny oznaczający rozrzedzanie śluzu. W słowniku jest objaśnieniem pojęcia spotykanego w literaturze, nie zaleceniem stosowania surowca.

Metoda nakładania różnych masek na różne partie twarzy w zależności od potrzeb skóry. Termin opisuje sposób użycia produktu, a nie osobną grupę surowców.

Metoda mycia włosów odżywką zamiast szamponem (conditioner washing). Odżywka zawiera małe ilości łagodnych surfaktantów (np. cetrimonium chloride) i potrafi oczyścić włosy bez piany. Wymaga bardzo łagodnych detergentów i braku ciężkich składników w odżywce. Popularna w pielęgnacji włosów kręconych jako metoda no-poo. W kontekście szamponów oznacza to, że niektórzy preferują formuły myjące o konsystencji i właściwościach odżywki (kremowe, z emulsją olejów), bez ostrych środków pianotwórczych.

Monoterpenowy węglowodór o ziołowo-korzennym, żywicznym profilu. Wpływa na intensywność i charakter zapachu wielu surowców aromatycznych.

Potoczne określenie warstwy ochronnej tworzonej na skórze przez preparat barierowy (np. z dimetikonem). Taka warstwa jest niewidoczna, ale chroni jak rękawiczki - np. przed wodą, detergentami, zimnem.

Build-up (nagromadzenie warstw produktu na włosach z powodu braku zmycia)

Emulsja (mieszanina fazy olejowej i wodnej) o bardzo małych rozmiarach cząstek/kropelek (20-200 nm). Z wyglądu często przezroczysta. Charakteryzuje się wysoką stabilnością i zdolnością wnikania w mikroszczeliny skóry, zwiększając dostarczanie składników aktywnych.

Surface tension (siła wpływająca na właściwości płynów; obniżenie napięcia np. przez emulgator zwiększa zwilżanie włosów)

Kwasy tłuszczowe są podstawowymi składnikami tłuszczów. Nasycone nie zawierają wiązań podwójnych i są zwykle bardziej odporne na utlenianie, a nienasycone zawierają co najmniej jedno wiązanie podwójne i silniej wpływają na płynność oraz trwałość oleju.

Pochodzący ze źródeł przyrodniczych (roślinnych, mineralnych lub zwierzęcych) w odróżnieniu od wytworzonego całkowicie syntetycznie z surowców petrochemicznych. Propanediol 1,3 jest uznawany za naturalny, gdyż powstaje z surowców roślinnych (glukozy) w procesie fermentacji, mimo że jego struktura chemiczna jest identyczna z syntetyczną.

Hydration/Moisture (stopień zawilgocenia włosów, powiązany z ich elastycznością)

Izomer geraniolu o różano-cytrusowym profilu zapachowym. Należy do alkoholi monoterpenowych i może mieć znaczenie w ocenie profilu alergennego oraz sensorycznego kompozycji.

Szkodliwy dla układu nerwowego. Termin używany w toksykologii przy ocenie substancji, dawek i dróg narażenia.

Proces wyrównania pH do ok. 7 (lub innego docelowego) poprzez dodanie kwasu do zasady lub odwrotnie; w kosmetyce np. neutralizacja kwasów po peelingu.

Skrót oznaczający Narodowy Formularz Lekarski (część amerykańskiej farmakopei USP). NF ustala oficjalne standardy jakości i składu dla składników farmaceutycznych i kosmetycznych. W kontekście Wosku Emulgującego NF oznacza to, że produkt spełnia wymagania określone w monografii NF - m.in. co do składu (cetearyl + polisorbate) oraz czystości. Dzięki temu może być stosowany w recepturach farmaceutycznych i jest uznawany za składnik o standardzie aptecznym.

Określenie substancji (np. emulgatora, detergentu), która nie posiada ładunku elektrycznego. Niejonowe emulgatory (jak wosk NF) są zazwyczaj łagodne dla skóry i kompatybilne z różnymi składnikami, bo nie wchodzą z nimi w reakcje jonowe. Dla porównania: anionowe mają ładunek ujemny (np. mydła), kationowe dodatni (np. kwaternizowane odżywki).

Niepowodujący powstawania zaskórników i niezapychający porów skóry.

Niepoddany procesom rafinacji (oczyszczania chemicznego i termicznego); olej nierafinowany zawiera pełne spektrum naturalnych składników (witaminy, woski, aromaty) i ma intensywniejszy zapach oraz kolor niż olej rafinowany.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe, których organizm nie potrafi syntetyzować w wystarczającej ilości, dlatego muszą być dostarczane z dietą. Należą do nich m.in. kwasy omega-3 i omega-6.

Metoda mycia włosów bez klasycznego szamponu. Co-wash oznacza mycie odżywką lub produktem kondycjonującym, zwykle o łagodniejszym profilu myjącym.

Angielskie określenia oznaczające odpowiednio: nietoksyczny, niedrażniący i nieuczulający. W dokumentacji należy je rozumieć w kontekście konkretnej substancji, stężenia i sposobu użycia.

Substancja bazowa używana do rozcieńczania lub przenoszenia innych składników w recepturze. Nośnikiem może być olej, ester, alkohol tłuszczowy, hydrolat albo inna kompatybilna faza formulacji.

Komponent formulacji ułatwiający wprowadzenie składników aktywnych oraz ich równomierne rozproszenie. Propanediol jako nośnik zapewnia, że składniki czynne (np. witaminy, ekstrakty) są dobrze rozpuszczone w bazie kosmetyku i łatwo docierają do skóry. Często nośnikami są rozpuszczalniki, emulgatory lub specjalne układy dostarczania (np. liposomy).

Nowotwór, którego wzrost może być zależny od sygnałów hormonalnych. Termin pojawia się w kontekście oceny bezpieczeństwa substancji o potencjalnym wpływie hormonalnym.

Najmniej lotna, najtrwalsza część kompozycji zapachowej. Odpowiada za głębię, utrwalenie i długie wybrzmiewanie zapachu.

Najbardziej lotna część kompozycji zapachowej, wyczuwalna jako pierwsze wrażenie po aplikacji zapachu.

Zapach o średniej lotności, ujawniający się po nucie głowy i trwający dłużej od niej. Stanowi główny charakter kompozycji perfumeryjnej.

Kategoria opisująca rolę i lotność składnika w kompozycji perfumeryjnej. Wyróżnia się zwykle nuty głowy, serca i bazy.

Pojedynczy niuans wyczuwalny w zapachu, np. nuta kwiatowa, drzewna, cytrusowa, korzenna lub balsamiczna. Nutki tworzą razem pełny profil sensoryczny kompozycji.

Umowne określenia etapów odparowywania i odbioru kompozycji zapachowej. Nuty głowy są najbardziej lotne, nuty serca tworzą główny charakter zapachu, a nuty bazy utrwalają kompozycję.

Volume (of hair) (wrażenie gęstości, uniesienia fryzury)

Neutral.

Ester monoterpenowy o kamforowo-balsamicznym profilu zapachowym. Występuje w wielu surowcach iglastych i wpływa na ich świeży, żywiczny charakter.

Stabilna, estryfikowana forma witaminy E. W recepturach kosmetycznych jest stosowana głównie jako składnik pielęgnacyjny, mniej reaktywny niż wolny tokoferol.

Zmiana koloru produktu spowodowana składnikiem receptury, utlenianiem, pH, światłem albo temperaturą. W kompozycjach zapachowych częstą przyczyną może być obecność waniliny lub innych barwiących składników.

Technika ajurwedyjska polegająca na płukaniu jamy ustnej olejem przez kilka-kilkanaście minut. Tradycyjnie używa się m.in. oleju słonecznikowego lub sezamowego. Praktyka ta ma na celu poprawę higieny jamy ustnej, redukcję bakterii i toksyn oraz ogólną detoksykację organizmu.

Zjawisko tworzenia na skórze filmu lub warstwy, która ogranicza przeznaskórkową utratę wody.

Zdolność produktu do tworzenia na skórze warstwy zapobiegającej odparowywaniu wody (TEWL). Emulgatory o wyższej zawartości wosków (jak Polawax) tworzą bardziej okluzyjne emulsje, co bywa korzystne w kremach ochronnych.

Tworzący na skórze warstwę ograniczającą odparowywanie wody i chroniącą przed czynnikami zewnętrznymi.

Proces utleniania lipidów pod wpływem tlenu, światła, temperatury lub metali. Prowadzi do zmian zapachu, koloru, lepkości i jakości surowca tłuszczowego.

Neutralny olej roślinny stanowiący bazę dla rozpuszczenia ekstraktów lub olejków eterycznych; np. olej słonecznikowy pełni rolę bazy w maceracie.

Olej roślinny bogaty w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, który po rozprowadzeniu cienką warstwą może utwardzać się pod wpływem tlenu, tworząc powłokę.

Olej pozyskiwany z nasion w niskiej temperaturze, bez podgrzewania i chemicznych rozpuszczalników. Taka metoda zachowuje maksymalnie wartości odżywcze (witaminę E, sterole, itp.) w oleju.

Naturalna, lotna mieszanina związków aromatycznych pozyskiwana z roślin, najczęściej przez destylację parą wodną, tłoczenie lub ekstrakcję. Olejki eteryczne są zwykle hydrofobowe, silnie pachnące i zawierają skoncentrowane składniki odpowiadające za aromat oraz właściwości danej rośliny.

Mieszanka substancji zapachowych, naturalnych lub syntetycznych, przygotowana w celu nadania zapachu produktowi. Nie jest tym samym co olejek eteryczny.

Zabieg polegający na nałożeniu na włosy i skórę głowy warstwy oleju (lub mieszanki olejów) przed myciem, w celu głębokiego odżywienia i wzmocnienia włosów.

Naturalna wydzielina roślinna będąca mieszaniną frakcji olejkowej, żywicznej i gumowej. Termin pomaga rozróżnić surowce żywiczne od czystych olejków eterycznych lub ekstraktów.

Żel olejowy, forma produktu kosmetycznego, w której ciekłe oleje są unieruchomione w sieci trójwymiarowej tworzonej przez czynnik żelujący (np. wosk, krzemionkę, polimer). Wygląda jak żel, choć nie zawiera wody.

Mieszanina naturalnej żywicy i frakcji olejkowej obecna w wydzielinach wybranych roślin. Oleożywice mogą być surowcem do dalszej ekstrakcji, rozcieńczania lub tworzenia kompozycji zapachowych.

Określenie środka przedstawianego jako rozwiązanie wszystkich problemów. W materiałach technicznych warto unikać takiego języka, ponieważ sugeruje nadmierne obietnice.

Prowitamina B5, humektant i składnik kondycjonujący. W kosmetykach wspiera odczucie nawilżenia, miękkości i wygładzenia skóry lub włosów.

Test polegający na nałożeniu niewielkiej ilości produktu na mały obszar skóry i obserwacji reakcji przez 24-48 godzin. Pozwala sprawdzić, czy kosmetyk (np. nowy olej) nie wywołuje alergii lub podrażnienia, zanim zastosujemy go szerzej. Najczęściej robi się go na wewnętrznej stronie przedramienia lub za uchem. Brak reakcji (wysypki, swędzenia, rumienia) oznacza, że produkt prawdopodobnie jest bezpieczny dla nas. Patch test jest szczególnie zalecany przy wrażliwej cerze i skłonnościach alergicznych.

Kosmetyk złuszczający z kwasami o niskim pH.

Oznaczenie informujące, że receptura nie zawiera składników z grupy PEG, czyli pochodnych polioksyetylenu. Warto sprawdzić je w pełnym składzie INCI, a nie tylko w komunikacji marketingowej.

Wnikanie substancji w głąb skóry, przechodzenie przez warstwę rogową do żywych warstw naskórka i dalej potencjalnie do skóry właściwej. Odnosi się do działania miejscowego (topical).

Tworzenie kompozycji zapachowych z użyciem składników pochodzenia naturalnego, takich jak olejki eteryczne, absoluty, żywice i ekstrakty. Termin opisuje kierunek pracy perfumeryjnej, nie kategorię prawną produktu.

Miara kwasowości lub zasadowości roztworu. W kosmetykach pH wpływa na komfort skóry, działanie konserwantu, stabilność receptury i zgodność z deklarowanym typem produktu.

Pierwiastek chemiczny potrzebny organizmowi w niewielkich ilościach do prawidłowego funkcjonowania (np. cynk, żelazo, selen).

Łacińska nazwa botaniczna korzennika lekarskiego (ziele angielskie). Synonimy: Pimenta officinalis. Należy do rodziny mirtowatych (Myrtaceae).

Alkaloid obecny w pieprzu, odpowiadający za ostry, piekący smak. Nie jest typowym składnikiem lotnej frakcji zapachowej, ponieważ ma niską lotność.

Stała dysocjacji kwasu; pH, przy którym kwas jest w 50% zdysocjowany (pomaga ocenić, przy jakim pH kwas działa).

Tworzywo akrylowe zwane potocznie plexi (np. szyby organiczne, osłony przezroczyste). Charakteryzuje się wysoką przezroczystością, ale jest wrażliwe na rozpuszczalniki - wiele alkoholi i eterów może je pęcznić lub rozpuszczać. MMB w czystej postaci co prawda pęczni pleksi (więc nie jest zalecany do przechowywania w naczyniach z PMMA), ale w roztworach wodnych jest dla niego łagodny. Ogólnie, przy formulacjach zawierających MMB lepiej unikać kontaktu z pleksi na etapie produkcji (szklane naczynia są preferowane), choć gotowe rozcieńczone produkty nie stanowią zagrożenia dla tego materiału.

Chemiczna nazwa dimetikonu; polimer krzemoorganiczny zbudowany z powtarzających się jednostek krzemowo-tlenowych z grupami metylowymi.

Grupa naturalnych związków roślinnych zawierających wiele grup fenolowych. W surowcach kosmetycznych mogą wpływać na profil antyoksydacyjny, barwę, stabilność i interpretację dokumentacji.

Polimer glicerolu złożony z kilku połączonych jednostek glicerolowych. W kosmetyce wykorzystywany m.in. do otrzymywania estrów poliglicerynowych o właściwościach emulgujących.

Składniki o dodatnim ładunku, które przyczepiają się do ujemnie naładowanej powierzchni włosa, wygładzając go i kondycjonując. Stosowane w szamponach i odżywkach dla ułatwienia rozczesywania i redukcji elektryzowania. Przykłady: Polyquaternium-7, Polyquaternium-10, Guar Hydroxypropyltrimonium.

Proces łączenia mniejszych cząsteczek w większe struktury. W przypadku olejów schnących oznacza sieciowanie utlenionych kwasów tłuszczowych i tworzenie stałej warstwy.

Wielocukry, długie łańcuchy cząsteczek cukrów (np. skrobia, celuloza, ale też np. śluzy roślinne). W kontekście Serenoa repens, dojrzałe owoce zawierają pewne ilości polisacharydów (w miąższu), które mogą mieć właściwości immunomodulujące. Jednak w oleju tłoczonym na zimno ich ilość jest pomijalna, bo nie rozpuszczają się w tłuszczach. Czasem ekstrakty wodno-alkoholowe z palmy sabalowej zawierają polisacharydy jako dodatkową frakcję wspierającą odporność.

Niejonowy emulgator i solubilizator, znany też jako Tween® 60. Jest to etoksylowany sorbitan monostearynowy - cząsteczka z rodziny polisorbatanów, otrzymywana z sorbitolu i kwasu stearynowego. Rozpuszczalny w wodzie, umożliwia łączenie fazy olejowej z wodną. W wosku NF pełni funkcję aktywnego emulgatora (obniża napięcie powierzchniowe między olejem a wodą).

Polimer termoplastyczny, popularne tworzywo sztuczne (np. przezroczyste obudowy, tacki, elementy AGD). Dość wrażliwy na rozpuszczalniki organiczne - wiele z nich powoduje pęcznienie, pękanie lub matowienie PS. MMB ma tę zaletę, że nie uszkadza polistyrenu (nie powoduje zbielenia ani spękań nawet przy długim kontakcie), stąd jest bezpieczny dla powierzchni z PS.

Nazwa INCI Cera Bellina; oznacza estry kwasów tłuszczowych wosku pszczelego z trójcząsteczkowym poliglicerolem. To właśnie ten składnik odpowiada za właściwości Cera Bellina.

Hair porosity (stopień rozchylenia łusek; wysoka porowatość = mocno rozchylone, uszkodzone łuski)

Odczucie gładkości i zmniejszonego tarcia podczas rozprowadzania produktu albo rozczesywania włosów. Jest ważnym parametrem sensorycznym formulacji.

Receptor jądrowy biorący udział w regulacji metabolizmu lipidów i procesów biologicznych komórek. W słowniku jest pojęciem pomocniczym przy czytaniu literatury naukowej.

Hot Process; metoda wytwarzania mydła na gorąco, w której masa mydlana jest podgrzewana (np. w garnku lub wolnowarze) aż do zakończenia zmydlania. Zapach i inne dodatki można wprowadzić po "ugotowaniu" mydła, przed przełożeniem do formy.

Cold Process; metoda wytwarzania mydła na zimno, polegająca na zmieszaniu tłuszczów z roztworem wodorotlenku (ługu) bez dodatkowego gotowania. Masa mydlana wylewana jest do formy i musi dojrzewać przez kilka tygodni.

Termin opisujący podobieństwo działania do progesteronu w literaturze biologicznej. W słowniku ma charakter objaśnienia pojęcia i nie zastępuje oceny bezpieczeństwa surowca.

Substancja zwiększająca przepuszczalność skóry dla innych składników. Działa zwykle poprzez tymczasową modyfikację struktury warstwy rogowej (np. rozluźnienie lipidów). Np. kwas oleinowy, glikol propylenowy, etanol, mocznik.

Kit pszczeli, czyli żywiczna substancja zbierana i przetwarzana przez pszczoły. W surowcach woskowych może występować śladowo i wpływać na zapach, kolor oraz profil alergenny.

Łagodzący lub uśmierzający ból.

Ogólne określenie działania przeciw bakteriom, grzybom i innym mikroorganizmom.

Określenie działania skierowanego wobec grzybów lub drożdżaków. W materiałach produktowych wymaga potwierdzenia odpowiednim badaniem i nie powinno być używane jako ogólna obietnica.

Termin oznaczający działanie ukierunkowane przeciw czynnikom infekcyjnym. W słowniku występuje jako pojęcie z literatury, nie jako deklaracja skuteczności produktu.

Łagodzący dolegliwości reumatyczne (bóle stawów, mięśni związane z reumatyzmem).

Hamujący rozwój, namnażanie lub rozprzestrzenianie się wirusów.

Redukujący stan zapalny i jego objawy, takie jak zaczerwienienie, obrzęk, ból, świąd lub podrażnienie.

Gwałtowne zagęszczenie masy mydlanej lub innej mieszaniny po dodaniu składnika. Zjawisko może utrudniać równomierne wymieszanie, barwienie i wlanie masy do formy.

Związek z grupy furokumaryn, znany z reaktywności pod wpływem promieniowania UVA. Jest istotny przy ocenie fototoksyczności i bezpieczeństwa surowców.

Temperatura, w której olej zaczyna się palić i dymić, ulegając rozkładowi. Dla rafinowanego oleju słonecznikowego HO wynosi ok. 232°C (450°F), co jest bardzo wysoką wartością - oznacza, że olej wytrzymuje wysoką temperaturę zanim zacznie się rozpadać. Ważne przy smażeniu - im wyższy punkt dymienia, tym bezpieczniejsze smażenie.

Efekt spuszenia, odstających włosów przy wysokiej wilgotności lub po uszkodzeniu łusek (często przez wysokie pH).

Rodzaj fototerapii łączącej psoralen i promieniowanie UVA. Termin ma znaczenie przy wyjaśnianiu fototoksyczności furokumaryn.

Angielska nazwa zwyczajowa dzikiej marchwi, Daucus carota. Odnosi się do wyglądu białych, koronkowych kwiatostanów tej rośliny.

Termin oznaczający ograniczanie negatywnych skutków promieniowania w literaturze biologicznej. W słowniku pełni funkcję objaśnienia pojęcia.

Proces oczyszczania oleju lub tłuszczu po pozyskaniu. Może obejmować usuwanie zanieczyszczeń, wolnych kwasów tłuszczowych, barwników i intensywnego zapachu, zmieniając profil sensoryczny surowca.

Pojęcie z Ajurwedy odnoszące się do praktyk i surowców opisywanych tradycyjnie jako wspierające witalność. W słowniku ma charakter historyczno-kulturowy.

Nadwrażliwość na salicylany, która może objawiać się m.in. reakcjami skórnymi lub oddechowymi. Termin jest istotny przy ocenie substancji zawierających pochodne salicylanowe.

Czynność dostosowania kwasowości produktu do pożądanego poziomu. Wykonuje się za pomocą roztworów kwasu (np. cytrynowy, mlekowy) lub zasady (np. wodorowęglan sodu, wodorotlenek sodu). Prawidłowe pH jest ważne dla bezpieczeństwa skóry i skuteczności konserwantu.

Marketingowe lub tradycyjne określenie odnoszące się do odświeżenia wyglądu skóry albo wrażenia regeneracji. W materiałach technicznych warto zastępować je konkretnymi parametrami receptury i badaniami.

Preparat do chemicznego prostowania włosów, zwykle silnie zasadowy (np. na wodorotlenkach, pH nawet 12-13).

Substancja lub kompozycja odstraszająca owady albo inne organizmy przez zapach, smak lub inne właściwości sensoryczne.

Grupa związków pochodnych witaminy A lub działających na podobne szlaki biologiczne. Termin pojawia się w kosmetologii i dermatologii przy opisie składników aktywnych.

Defekt w masie mydlanej przypominający drobne grudki lub ziarna ryżu. Zwykle wynika z zaburzenia emulsji, niekompatybilnego dodatku zapachowego, temperatury albo zbyt agresywnego mieszania.

Terminy określające, czy produkt kosmetyczny zmywa się po użyciu (rinse-off, np. żel myjący, maseczka) czy pozostawia na skórze (leave-on, np. krem, serum). Glinki najczęściej występują w produktach rinse-off (są zmywane), choć bywają też składnikiem produktów leave-on (np. pudrów, kremów matujących).

Potoczne określenie stanu, w którym układ hormonalny funkcjonuje bez istotnych odchyleń klinicznych. W materiałach produktowych należy unikać deklaracji wpływu surowca na hormony, jeśli nie wynika to z właściwej dokumentacji.

Split ends (uszkodzone, rozdarte końce włosów)

Wywołujący miejscowe przekrwienie i rozgrzanie skóry. Powoduje napływ krwi do miejsca aplikacji, dając uczucie ciepła i zmniejszając ból głęboko położonych tkanek.

Substancja zdolna do rozpuszczenia innych substancji, tworząc jednorodny roztwór (np. alkohole, oleje są rozpuszczalnikami odpowiednio dla związków hydrofilowych i lipofilowych).

Organizacja i standard certyfikacji zrównoważonej produkcji oleju palmowego. Certyfikacja RSPO ma potwierdzać kontrolowane pochodzenie surowca i ograniczanie negatywnego wpływu upraw na środowisko oraz społeczności lokalne.

Alkaloid opisany w literaturze fitochemicznej jako związek występujący w materiale roślinnym. Nie jest typowym składnikiem lotnej frakcji olejku eterycznego.

% Zawartość aktywnych (czynnych) substancji myjących w produkcie. Określa, ile realnie surfaktantu jest w roztworze (reszta to rozpuszczalniki, dodatki). Np. jeśli używamy 10 g Decyl Glucoside o koncentracji 50%, to w produkcie jest 5 g czystego surfaktantu (ASM). Typowy szampon ma SAL ok. 10-15%.

Ester kwasu salicylowego o charakterystycznym, słodko-ziołowym zapachu typu wintergreen. Wymaga szczególnej uwagi przy ocenie bezpieczeństwa, zwłaszcza u osób wrażliwych na salicylany.

Cecha układu, który po dodaniu do wody łatwo tworzy dyspersję lub emulsję. Termin często dotyczy emulgatorów i gotowych baz emulgujących.

Formuła, która bez dodatku tradycyjnych konserwantów pozostaje stabilna mikrobiologicznie. Osiąga się to poprzez niski poziom aw, odpowiednie pH, obecność substancji naturalnie przeciwdrobnoustrojowych i zachowanie czystości produkcji. Przykład: peeling na bazie cukru i oleju, który nie psuje się bez konserwantu dzięki braku wody.

Zdolność do normalizowania wydzielania sebum (łoju) przez gruczoły łojowe skóry. Olej sabalowy ma działanie seboregulacyjne - zmniejsza nadprodukcję łoju, zapobiega blokowaniu porów i tworzeniu zaskórników. Jest to ważne w leczeniu trądziku i pielęgnacji cery tłustej. Seboregulatorami są też np. cynk, niacynamid czy ekstrakt z wierzbownicy - często łączone z palmą sabalową w kosmetykach.

Zdolność do normalizowania wydzielania sebum (łoju) przez gruczoły łojowe. Składnik o działaniu seboregulującym pomaga zmniejszyć nadmierną tłustość skóry.

Naturalna tłusta wydzielina gruczołów łojowych skóry, której nadmiar powoduje przetłuszczanie i może sprzyjać trądzikowi.

Nagłe, bardzo szybkie stwardnienie masy mydlanej na etapie mieszania. Zjawisko utrudnia lub uniemożliwia prawidłowe uformowanie produktu.

Opisowy termin oznaczający zaplanowane użycie zapachów lub olejków w praktyce aromaterapeutycznej. W katalogu nie stanowi instrukcji stosowania produktu.

Związki z grupy laktonów seskwiterpenowych, spotykane w wybranych roślinach. Są istotne przy ocenie profilu fitochemicznego i potencjału alergennego surowca.

Terpeny zbudowane z trzech jednostek izoprenowych, zwykle o wzorze podstawowym C15H24. Są cięższe i mniej lotne niż monoterpeny, dlatego często tworzą nuty serca lub bazy zapachu.

Sulfates (detergenty anionowe w szamponach, np. SLS, SLES; silnie czyszczące, mogą wysuszać)

Evaporating silicones (silikony, które wyparowują z włosów, np. cyklometikon)

Water-soluble silicones (silikony z grupami ułatwiającymi zmywanie wodą, np. dimetikon kopolimer)

Stabilny, nasycony węglowodór stosowany w kosmetyce jako lekki emolient. Jest odporny na utlenianie i poprawia odczucie poślizgu oraz miękkości w recepturze.

Nienasycony węglowodór występujący naturalnie m.in. w lipidach roślinnych i ludzkim sebum. Jest antyoksydantem i emolientem - nawilża, uelastycznia skórę. Olej słonecznikowy zawiera niewielkie ilości skwalenu.

Składnik ułatwiający rozproszenie niewielkiej ilości fazy olejowej lub zapachowej w fazie wodnej. Jest używany m.in. w mgiełkach, tonikach i produktach wodnych z dodatkiem kompozycji zapachowej.

Technika wykorzystująca ultradźwięki do wspomagania przenikania substancji przez skórę. W słowniku termin opisuje zabieg technologiczny lub gabinetowy, nie właściwość surowca.

Popularne określenie zabiegów pielęgnacyjnych i relaksacyjnych związanych z wodą, masażem, aromatem i pielęgnacją ciała. W katalogu opisuje kontekst użycia, a nie właściwość surowca.

Termin medyczny oznaczający działanie rozkurczowe. W słowniku pełni funkcję objaśnienia pojęcia spotykanego w literaturze.

Sól magnezu i kwasu stearynowego; biały proszek pełniący rolę dodatku technologicznego w kosmetykach i farmacji (lubrykant, zagęstnik, antyzbrylacz).

Przyjmowanie substancji przez przewód pokarmowy. W katalogu surowców kosmetycznych termin pojawia się wyłącznie jako pojęcie bezpieczeństwa i nie jest instrukcją stosowania.

Aplikacja olejków nie przez przewód pokarmowy, czyli na skórę (masaż, okłady), inhalacje przez drogi oddechowe lub dyfuzję zapachu w otoczeniu.

Uporządkowane, warstwowe układy fazy wodnej i lipidowej w emulsji. Mogą poprawiać stabilność formuły i zwiększać jej zgodność z barierą lipidową skóry.

Składnik kosmetyku mający wywołać zamierzone działanie biologiczne w skórze (np. nawilżające, przeciwzmarszczkowe, depigmentujące).

Składnik formulacji farmaceutycznej lub kosmetycznej, który nie jest substancją czynną, lecz ułatwia przetwarzanie, stabilność lub aplikację produktu (np. stearynian magnezu jako lubrykant w tabletkach).

Dodatek zmniejszający tarcie między cząstkami lub pomiędzy produktem a skórą/aplikatorem. Ułatwia poślizg i równomierne rozprowadzanie (np. stearynian magnezu w pudrach).

Komponent zapewniający spojenie cząstek w produktach prasowanych lub formowanych. Ułatwia zlepianie się proszków w stałą tabletkę lub kulkę (np. stearynian magnezu w cieniach prasowanych, kulach kąpielowych).

Zdolność składnika do trwałego wiązania się z powierzchnią (włókna włosa, białka skóry) i pozostawania na niej nawet po częściowym spłukaniu. Składnik o dużej substantywności zapewnia długotrwały efekt. BTMS cechuje wysoka substantywność względem keratyny włosa - dlatego działa kondycjonująco nawet po spłukaniu odżywki, osadza się na włosie cienką warstwą ochronną.

Związek chemiczny, który zmniejsza napięcie powierzchniowe cieczy, umożliwiając mieszanie się nierozpuszczalnych normalnie faz (np. wody i oleju) oraz poprawiając zwilżanie powierzchni. Surfaktanty to główny składnik detergentów - odpowiadają za usuwanie brudu (np. SLS, mydło).

Surfaktant, który w zależności od pH może nieść ładunek dodatni lub ujemny. Bardzo łagodne detergenty często stosowane jako drugorzędowe środki myjące, np. w szamponach dla dzieci. Zapewniają delikatne mycie i mają właściwości kondycjonujące. Najczęstsze przykłady to Cocamidopropyl Betaine i aminy.

Surfaktant o ładunku ujemnym w cząsteczce. Zwykle dobrze usuwa zabrudzenia i buduje pianę, ale jego łagodność zależy od rodzaju surfaktantu, stężenia, pH i całej kompozycji receptury.

Zjawisko wydzielania się płynnej fazy z żelu, emulsji lub układu olejowego podczas przechowywania. Może wskazywać na problem ze stabilnością, proporcją składników albo strukturą zagęstnika.

Podejście aromaterapeutyczne kładące nacisk na ostrożne, zewnętrzne użycie olejków, zwykle w masażu, inhalacji lub dyfuzji.

Podejście aromaterapeutyczne silniej powiązane z praktyką kliniczną i farmaceutyczną. Wymaga odróżnienia od zastosowań kosmetycznych i hobbystycznych.

Żeńskie kwiatostany chmielu zwyczajnego, zawierające lupulinę, żywice i składniki aromatyczne. Są ważnym surowcem w piwowarstwie oraz przy opisie profili zapachowych chmielu.

Powodujący obkurczenie tkanek lub zmniejszenie wydzielania, np. łoju albo potu. W kosmetyce działanie ściągające objawia się m.in. zwężeniem porów, napięciem skóry i ograniczeniem przetłuszczania.

Substancja zapobiegająca zbrylaniu się proszków i granulek. Pochłania wilgoć lub powleka cząstki, dzięki czemu produkt pozostaje sypki (np. stearynian magnezu w soli, przyprawach, pudrach kosmetycznych).

Tradycyjny system medycyny chińskiej obejmujący m.in. ziołolecznictwo, dietetykę i akupunkturę. W słowniku termin pomaga rozumieć odniesienia w literaturze surowcowej.

Strategia konserwacji polegająca na zastosowaniu kilku łagodnych czynników ograniczających rozwój drobnoustrojów, np. niskiej aktywności wody, odpowiedniego pH, higieny produkcji i składników przeciwdrobnoustrojowych.

Najniższa temperatura, w której substancja wytwarza taką ilość par, że mogą one ulec zapaleniu w obecności źródła ognia. Im niższa temp. zapłonu, tym substancja bardziej łatwopalna w normalnych warunkach. Np. etanol: ~13°C (łatwopalny bardzo), MMB: ~71°C (trudnopalny w temp. pokojowej).

Badanie laboratoryjne polegające na celowym zaszczepieniu produktu drobnoustrojami i sprawdzeniu, czy system konserwujący eliminuje je w określonym czasie.

Przeznaskórkowa utrata wody; miara ilości wody odparowującej przez naskórek. Emolienty i składniki okluzyjne mogą obniżać TEWL.

Siła emisji zapachu z gotowego produktu, szczególnie używana przy świecach. Obejmuje zarówno intensywność na zimno, jak i zapach podczas użycia produktu.

Utleniona forma linalolu, występująca w postaci izomerów. Może wpływać na ziołowy, świeży charakter zapachu oraz na ocenę profilu alergennego kompozycji.

Metoda pozyskiwania oleju z nasion w niskiej temperaturze, bez zewnętrznego podgrzewania i chemikaliów; pozwala zachować maksymalnie naturalny skład oleju.

Główny przedstawiciel witaminy E, przeciwutleniacz rozpuszczalny w tłuszczach. Występuje w kilku izomerach (α, β, γ, δ); naturalne mieszaniny tokoferoli pozyskuje się z olejów roślinnych.

Grupa związków z rodziny witaminy E. W olejach i recepturach tłuszczowych pełnią rolę składników antyoksydacyjnych oraz elementów profilu jakościowego surowca.

Druga podgrupa związków witaminy E, różniąca się budową łańcucha bocznego. Tokotrienole również wykazują działanie antyoksydacyjne, choć rzadziej są stosowane w kosmetyce niż tokoferole.

Mniej znane formy witaminy E, różniące się strukturą od tokoferoli (mają trzy podwójne wiązania w łańcuchu bocznym). Tokotrienole (alfa, beta, gamma, delta) są bardzo silnymi antyoksydantami - nawet silniejszymi niż tokoferole - i mają zdolność szybkiej penetracji przez błony komórkowe. W oleju ogórkowym stwierdzono obecność tokotrienoli (np. gamma-tokotrienol ~30 ppm). Działanie kosmetyczne: tokotrienole redukują podrażnienia i rumień (są badane jako środki łagodzące stany zapalne skóry), chronią komórki skóry przed promieniowaniem UV i mogą wspierać produkcję kolagenu. To dość unikalne, że olej roślinny zawiera tokotrienole - czyni to olej ogórkowy szczególnie wartościowym w profilaktyce anti-aging.

Określenie opisujące wrażenie wzmacniające, odświeżające lub harmonizujące. W materiałach technicznych powinno być traktowane jako język opisowy, nie jako deklaracja działania fizjologicznego.

Choroba skóry związana m.in. z nadmiernym wydzielaniem sebum, zaczopowaniem ujść gruczołów łojowych i stanem zapalnym. W słowniku termin pomaga rozumieć kontekst kosmetologiczny.

Cząsteczka tłuszczu zbudowana z glicerolu i trzech kwasów tłuszczowych. Olej rycynowy składa się głównie z triglicerydów kwasu rycynolowego. To forma chemiczna, w jakiej tłuszcze są magazynowane w roślinach i wykorzystywane w kosmetyce.

Receptor jonowy w komórkach nerwowych (należy do rodziny receptorów waniloidowych), uczestniczy m.in. w odczuwaniu ciepła i regulacji nastroju. Aktywacja TRPV3 w mózgu wywołuje uczucie ciepła, relaksu. Octan incensolu z kadzidła został zidentyfikowany jako agonista TRPV3 - aktywuje ten receptor, co u zwierząt skutkowało efektem przeciwlękowym (dlatego mówi się, że kadzidło uspokaja nerwy na poziomie molekularnym). Choć to termin bardzo specjalistyczny, stanowi ciekawostkę łączącą mistykę kadzidła z neurochemią.

Zabieg trwałego skręcania włosów, wykorzystujący preparaty zasadowe (tioglikolan, pH ~9) do rozluźnienia wiązań we włosie.

Okres, w jakim kosmetyk pozostaje zdatny do użycia; zależy m.in. od pH.

Enzym występujący w skórze, biorący udział w syntezie melaniny (barwnika skóry). Nadmierna aktywność tyrozynazy prowadzi do przebarwień. Inhibitory tyrozynazy (np. niektóre składniki magnolii) działają rozjaśniająco na skórę, hamując powstawanie pigmentu.

Termin oznaczający wpływ na napięcie lub skurcze macicy. W słowniku jest pojęciem ostrzegawczym spotykanym w literaturze, bez rekomendacji stosowania.

Określenie aromaterapeutyczne opisujące zapach odbierany jako stabilizujący, cięższy lub wyciszający. Jest to opis sensoryczny, nie kategoria techniczna.

Aldehyd fenolowy o słodkim, waniliowym zapachu. Jest ważnym składnikiem zapachowym i może wpływać na profil sensoryczny kompozycji.

Cienka warstwa pozostawiona na skórze po aplikacji kosmetyku, ograniczająca przeznaskórkową utratę wody i chroniąca przed czynnikami zewnętrznymi.

Zewnętrzna, zrogowaciała warstwa naskórka zbudowana z martwych komórek (korneocytów) otoczonych lipidami. Główna bariera ograniczająca przenikanie substancji przez skórę.

Liczba gramów jodu, jaką wiąże 100 g tłuszczu. Miara stopnia nienasycenia oleju - im wyższa, tym więcej wiązań podwójnych (olej bardziej wysychający i mniej trwały). Przykładowo: olej lniany ok. 190, sojowy ~130, oliwa ~.

Pojęcie odnoszące się do ogólnego komfortu, samopoczucia i jakości doświadczenia użytkownika. W kontekście produktów zapachowych lub kosmetycznych opisuje raczej odbiór sensoryczny niż mierzalne działanie.

Ułatwiający usuwanie gazów z przewodu pokarmowego i łagodzący wzdęcia.

Posiadający wiele funkcji jednocześnie. W kontekście surowca kosmetycznego oznacza, że jeden składnik pełni kilka ról (np. nawilża, konserwuje, poprawia teksturę). Propanediol jest przykładem składnika wielofunkcyjnego - łączy cechy humektantu, rozpuszczalnika, promotora przenikania i boostera konserwantów w jednym.

Nazwa grupy związków organicznych (tokoferole i tokotrienole) o właściwościach witaminy E; w kontekście kosmetycznym najczęściej odnosi się do tokoferolu, pełniącego rolę antyoksydantu i składnika odżywczego.

Zdolność substancji do obkurczania porów skóry i naczyń krwionośnych, co daje efekt zmniejszenia wydzielania i napięcia skóry.

Woda wolna to ta część wilgoci w produkcie, która nie jest silnie związana ze składnikami i może sprzyjać wzrostowi mikrobów (mierzalna jako aw). Woda związana to woda uwięziona w strukturze substancji (np. uwodnione sole, woda w żelu), niedostępna dla mikroorganizmów.

Wysoko reaktywne cząsteczki lub atomy z niesparowanym elektronem; w nadmiarze uszkadzają komórki i przyspieszają starzenie.

Kompleksowy emulgator kosmetyczny spełniający standard NF (National Formulary). Tworzy stabilne emulsje typu olej w wodzie i zwykle zawiera alkohole tłuszczowe oraz emulgator niejonowy.

Roślinny wosk pozyskiwany z liści wilczomlecza, używany jako zamiennik wosku pszczelego (twardszy, o wyższej temp. topnienia). Może być łączony z Cera Bellina dla regulacji twardości produktu.

Naturalna substancja wytwarzana przez pszczoły miodne, używana w kosmetyce jako zagęstnik i emolient. Zawiera mieszaninę estrów kwasów tłuszczowych, węglowodorów i wolnych kwasów tłuszczowych.

Grupa składników (woski, masła, alkohole tłuszczowe, kwasy tłuszczowe), których główną rolą jest nadawanie kosmetykowi odpowiedniej konsystencji (gęstości, stałej formy). Kwas stearynowy, alkohol cetylowy i cetearylowy to właśnie takie woski konsystencjotwórcze, szeroko używane w formulacjach DIY.

Ułatwiający odkrztuszanie zalegającej wydzieliny z dróg oddechowych, zwykle przez rozrzedzanie śluzu lub pobudzanie ruchu rzęsek w oskrzelach.

Określenie oleju o wysokiej zawartości kwasu oleinowego. Taki profil zwykle zwiększa odporność na utlenianie i zmienia odczucie surowca w porównaniu z olejami bogatszymi w kwasy wielonienasycone.

Składnik zwiększający lepkość i gęstość produktu. Może działać na różne sposoby (pęcznienie, tworzenie żelu lub - jak stearynian - tworzenie zawiesiny cząstek zwiększających konsystencję).

Stopień zasadowego odczynu (wysokie pH).

Alkaline, basic.

Film-forming ability (zdolność substancji do tworzenia cienkiej powłoki na włosie, np. polimery, proteiny, humektanty cukrowe)

Rzadka, ciężka jednostka chorobowa opisywana w kontekście salicylanów i bezpieczeństwa stosowania u dzieci. W słowniku termin pełni funkcję informacyjną, bez zaleceń medycznych.

Dostosowanie produktu kosmetycznego do wymogów prawa UE, w szczególności Rozporządzenia 1223/2009. Oznacza m.in. stosowanie tylko dozwolonych składników (w dozwolonych stężeniach), przeprowadzenie oceny bezpieczeństwa kosmetyku przez uprawnioną osobę oraz poprawne znakowanie produktu (etykieta z wymaganymi informacjami).

Suszone owoce drzewa Pimenta dioica; popularna przyprawa korzenna o aromacie goździkowo-cynamonowym. Drzewo korzennika lekarskiego nazywa się po angielsku allspice tree lub pimento tree.

Rodzaj glinki osadowej używany historycznie do czyszczenia wełny (przez fullerów - foluszników, stąd nazwa). Bardzo silnie absorbuje tłuszcz i ma działanie lekko wybielające. W kosmetyce stosowana do cery bardzo tłustej i zapobiegawczo na przebarwienia.

Zjonizowany gaz o temperaturze zbliżonej do pokojowej, zawierający aktywne cząstki i pole elektryczne. W kosmetologii i dermatologii pojawia się głównie jako technologia specjalistyczna lub eksperymentalna.

Występujący w formie jonowej (kwas po oddaniu H⁺ staje się anionem - forma mniej aktywna kosmetycznie w przypadku kwasów).

Monoterpenowy węglowodór o cytrusowo-ziołowym profilu zapachowym. Wpływa na świeżość, lotność i zielony charakter kompozycji.

Monoterpen o świeżym, sosnowo-żywicznym zapachu. Występuje w wielu surowcach aromatycznych i wpływa na nuty iglaste, leśne oraz lotność kompozycji.

Monoterpenowy węglowodór o świeżym, lekko żywicznym i cytrusowym profilu. Należy odróżniać go od α-terpineolu, który jest alkoholem terpenowym.

Alkohol seskwiterpenowy o profilu drzewno-korzennym. Występuje w niektórych surowcach aromatycznych i może wpływać na ich nuty bazowe oraz interpretację wyników GC-MS.

Monoterpen obecny w wybranych surowcach iglastych. Ma słodkawo-żywiczny zapach i może wpływać na ostrość oraz świeżość kompozycji.